A Di Đà Kinh Sớ Sao Diễn Nghĩa

阿彌陀經疏鈔演義

Phần 12

Chủ giảng: Lăo pháp sư Tịnh Không năm 1984

Chuyển ngữ: Bửu Quang Tự đệ tử Như Ḥa

Giảo chánh: Huệ Trang và Đức Phong

 

Tập 23

 

      Xin xem A Di Đà Kinh Sớ Sao Diễn Nghĩa Hội Bản, trang hai mươi sáu:

 

      (Sớ) Hựu thù ân phục hàm nhị nghĩa, nhất giả, niệm Phật thị ân trung chi thù, nhị giả, tŕ danh niệm Phật, hựu thù ân trung chi thù dă.

      (疏) 又殊恩復含二義，一者念佛是恩中之殊，二者持名念佛，又殊恩中之殊也。

      (Sớ: Lại nữa, “thù ân” c̣n bao gồm hai nghĩa: Một, niệm Phật là ân đức thù thắng nhất, hai, tŕ danh niệm Phật lại là thù thắng nhất trong các ân thù thắng).

 

      Sách Diễn Nghĩa có giải thích mấy câu này.

 

      (Diễn) Niệm Phật ân trung chi thù giả.

      (演) 念佛恩中之殊者。

      (Diễn: “Niệm Phật là ân thù thắng nhất” là...)

 

      Ư nghĩa của chữ “thù ân” đă được giải thích trong phần trước.

 

      (Diễn) Niệm Phật chi tỷ kỳ dư pháp môn, cố vi thù ân.

      (演) 念佛之比其餘法門，故為殊恩。

      (Diễn: So sánh Niệm Phật với các pháp môn khác, nên nói là ân thù thắng đặc biệt).

 

      Trong phần trước, đại sư đă so sánh từng chuyện một trong quá tŕnh dạy học suốt đời của Thích Ca Mâu Ni Phật: Dẫu là Nhất Thừa Viên Giáo như Hoa Nghiêm hay Pháp Hoa, tuy là đại pháp rốt ráo viên măn, nhưng chẳng khế hợp căn cơ của chúng sanh trong thời kỳ Mạt Pháp. Nói cách khác, chẳng thể tắt gọn, nhanh chóng chứng nhập trong một đời. Chúng ta lại thấy các bộ kinh Đại Thừa quy kết Tây Phương Tịnh Độ. Nếu có một phương pháp thật sự thành tựu Tịnh Độ, được sanh về Tịnh Độ th́ nói cách khác, há chẳng phải là thơng tay cũng đạt được pháp Nhất Thừa viên măn ư? Đức Phật nói kinh điển nhiều dường ấy, có thể nói dụng ư của Ngài là lót đường cho pháp môn Di Đà, dạy chúng ta so sánh từng pháp môn th́ mới thật sự phát hiện, thật sự nhận biết pháp môn này đặc biệt lạ lùng chẳng thể nghĩ bàn! Do vậy, đức Phật nói Hoa Nghiêm và Pháp Hoa là “ân đức”, nói pháp môn Di Đà là “thù ân” (ân đức đặc biệt thù thắng). Đây là so sánh pháp môn Niệm Phật với các pháp môn khác.

 

      (Diễn) Nhi Niệm Phật nhất môn, phục hữu đa chủng, như Quán Tượng, Quán Tưởng, Thật Tướng đẳng.

      (演) 而念佛一門，復有多種，如觀像、觀想、實相等。

      (Diễn: Nhưng một môn Niệm Phật lại có nhiều thứ, như Quán Tượng, Quán Tưởng, Thật Tướng v.v...)

 

      Pháp môn Niệm Phật lại có rất nhiều thứ, ở đây, quy nạp thành bốn loại: Quán Tượng, Quán Tưởng, Thật Tướng, Tŕ Danh. Quán Tượng là nh́n tượng Phật. Do vậy, tượng Phật nhất định phải tạc trang nghiêm, giống như quy củ tạc tượng được dạy trong Tạo Tượng Lượng Độ Kinh[1], phải khắc họa được ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp của Phật, chẳng thể thuận theo sự tưởng tượng trong tâm chính ḿnh để tạo tượng Phật. Nếu tạc [theo sự tưởng tượng của chính ḿnh] như vậy, sẽ là sai, [tạc tượng] có pháp tắc nhất định. Nói đến tượng Phật th́ cũng có đồng học đến hỏi: “Chúng con thỉnh một bức tượng Phật về thờ trong nhà, nghe nói tượng Phật phải khai quang; không khai quang sẽ chẳng linh?” Năm ngoái, tôi giảng kinh tại Cựu Kim Sơn (San Francisco), có một cư sĩ thỉnh tôi khai quang cho tượng Thiên Thủ Quán Âm. Tượng Thiên Thủ Quán Âm ấy tạc rất trang nghiêm, cao bảy thước[2]. Tôi c̣n chụp mấy tấm ảnh đem về làm kỷ niệm, tôi khai quang cho bức tượng Thiên Thủ Quán Âm ấy. Trong Phật môn, đây cũng là pháp tu học tất yếu.

      “Khai quang” chẳng phải là khai quang cho tượng Phật. Nếu có thể khai quang cho tượng Phật th́ quư vị lạy Phật sao bằng lạy tôi! Tôi khai quang cho tượng Phật khiến cho tượng Phật linh thiêng, tượng sẽ linh; tôi không khai quang, tượng chẳng linh. Vậy là tôi thiêng hơn tượng Phật nhiều lắm! Hằng ngày, quư vị mời tôi về nhà cúng dường tốt hơn, cần ǵ phải thỉnh tượng Phật bằng đất nặn, gỗ khắc? Đấy là lầm lẫn quá đỗi! Do vậy, tượng Phật vừa tạo xong, cử hành một một điển lễ bắt đầu [đưa tượng Phật] vào sử dụng, giống như dựng nhà xong làm lễ khánh thành, đến chúc mừng một phen. Tượng Phật có ư nghĩa càng đặc biệt hơn! Phải nói rơ ư nghĩa của tượng Phật. V́ sao phải thờ phụng? Ư nghĩa thờ phụng là đâu? Do nhờ vào tượng Phật để mở mang trí huệ quang minh của chính ḿnh, đó gọi là “khai quang”. Nhờ vào tượng Phật để khơi mở ánh sáng Bát Nhă trong tự tánh của chính ḿnh, chứ không phải là chúng ta khai quang cho tượng Phật. Chớ nên điên đảo chuyện này! Chúng ta vừa thấy [tượng] A Di Đà Phật, liền nghĩ A Di Đà Phật tượng trưng cho Vô Lượng Giác. Vừa trông thấy vị Phật ấy chúng ta liền giác chứ không mê, giác là ánh sáng! Cúng dường tượng Phật bèn suốt ngày từ sáng đến tối thời thời khắc khắc khai phát cho tâm địa của chính ḿnh quang minh, ư nghĩa là như vậy đó. Do vậy, hôm thứ nhất thỉnh tượng Phật mới toanh để thờ về, thỉnh pháp sư đến thuyết pháp cho chúng ta, nói ư nghĩa của tượng Phật, công đức cúng dường, cách cúng dường đúng pháp là như thế nào th́ chúng ta mới đạt được lợi ích chân thật do cúng dường, đó gọi là “khai quang”. Hiện thời, mọi người đều làm sai, cứ ngỡ là khai quang tượng mới linh, linh ở chỗ nào? Tượng linh, c̣n quư vị chẳng linh. Tượng linh, nhưng bản thân quư vị mê hoặc, điên đảo, lầm lẫn rồi!

      Quán Tượng Niệm Phật th́ phải là người rất có phước khí v́ sao? Người ấy không cần làm việc, chẳng phải lo cơm áo, trong nhà tạc một tượng Phật, suốt ngày từ sáng đến tối nh́n tượng Phật, đó gọi là Quán Tượng. Phải nhờ vào tượng Phật bên ngoài để hiển lộ Tánh Đức của chính ḿnh, đó gọi là Quán Tượng Niệm Phật. Thường xuyên nghĩ tới sự tu nhân chứng quả của Phật, chúng ta phải “thấy người hiền, mong được bằng”, đó là Quán Tượng Niệm Phật. Do vậy, Quán Tượng Niệm Phật không phải ai cũng có thể làm được. Nếu quư vị bôn ba v́ cơm áo, lấy đâu ra thời gian để suốt ngày từ sáng đến tối quán tượng Phật?

      Quán Tưởng Niệm Phật là mười sáu phép Quán trong Thập Lục Quán Kinh (c̣n gọi là Quán Vô Lượng Thọ Kinh), nhưng cách Quán này hết sức tinh tế, miên mật, cũng chẳng dễ dàng ǵ! Mười sáu thứ cảnh giới, càng về sau càng sâu hơn. Ví như phép Quán thứ nhất là quán mặt trời lặn giống như cái trống treo nhằm tưởng Tây Phương. Khi hoàng hôn, thấy thái dương đỏ rực lặn xuống núi, quán thành công sẽ ra sao? Bất luận khi nào, quư vị mở banh mắt hay nhắm tịt mắt, vầng mặt trời đỏ ấy luôn ở trước mặt, đó gọi là “quán thành” (quán tưởng thành tựu). Đấy chẳng phải là tưởng tượng, chẳng phải là ta tưởng tượng có vầng thái dương ở trước mặt, không phải vậy! Quư vị mở banh mắt hay nhắm tịt mắt, vầng thái dương vẫn ở ngay trước mắt th́ phép Quán thành tựu. Phép Quán thứ nhất đă thành công, lại quán phép Quán thứ hai, “biển cả đóng thành băng”. Nếu phép Quán này thành công, bất luận ở chỗ nào, quư vị thấy mặt đất đều là đất lưu ly, phỉ thúy. Đó là ǵ vậy? Dùng sức quán biến đổi cảnh giới bên ngoài. Cảnh chuyển theo tâm, nói đơn giản là toàn thể thế giới này biến thành thế giới Cực Lạc. Người b́nh thường cũng chẳng thể làm được chuyện này! Chú sớ kinh Thập Lục Quán, nêu bày lư luận của Tịnh Độ hết sức tinh vi, sâu xa, thấu triệt chính là bộ Thập Lục Quán Kinh Diệu Tông Sao. Tuy chúng ta chẳng thể nương theo phương pháp này để tu hành, v́ thật sự cách tu này rất khó, nhưng nhất định phải hiểu những lư luận ấy do chúng sẽ có ích rất lớn cho việc tŕ danh niệm Phật của quư vị.

      Thật Tướng Niệm Phật hiện thời chúng ta không làm được, v́ sao? Phải đạt đến Lư nhất tâm bất loạn rồi mới có thể Thật Tướng niệm Phật. Trong bốn loại Niệm Phật, chúng ta có thể tu pháp Tŕ Danh. Đối với Quán Tưởng và Quán Tượng th́ quán tượng chúng ta chẳng thể có thời gian để làm như vậy được, Quán Tưởng th́ lúc nào, chỗ nào cũng đều có thể quán, nhưng chẳng thấy ai có thể quán thành tựu!

 

      (Diễn) Nhi quán tượng, tắc tượng khứ, hoàn vô, nhân thành gián đoạn.

      (演) 而觀像，則像去還無，因成間斷。

      (Diễn: Nhưng quán tượng th́ rời khỏi tượng, lại là không, cái nhân trở thành gián đoạn).

 

      Quán tượng chẳng thể gián đoạn, trong mười hai thời phải đối trước tượng Phật th́ công phu mới chẳng gián đoạn, mấy ai có phước báo lớn dường ấy?

 

      (Diễn) Quán tưởng, tắc tâm thô, cảnh tế, diệu quán nan thành.

      (演) 觀想，則心粗境細，妙觀難成。

      (Diễn: Quán tưởng th́ tâm thô, cảnh vi tế, phép Quán mầu nhiệm khó thành).

 

      Thật đấy! Chẳng giả tí nào! Trong tâm chúng ta quá nhiều tạp niệm, vọng tưởng quá nhiều. Thập Lục Quán Kinh giảng những cảnh giới vi tế, quả thật chẳng dễ ǵ quán thành công.

 

      (Diễn) Thật Tướng, tắc thượng trí năi khắc thừa đương, trung hạ vị năng lănh hà.

      (演) 實相，則上智乃克承當，中下未能領荷。

      (Diễn: Thật Tướng niệm Phật th́ bậc thượng trí mới ḥng tiếp nhận, căn cơ trung hạ chưa thể nhận lănh, gánh vác).

 

      Sau khi đắc Lư nhất tâm bất loạn, niệm Phật mới là Thật Tướng Niệm Phật, chứ Sự nhất tâm bất loạn sẽ chẳng thể!

 

      (Diễn) Duy thử tŕ danh, chí giản, chí dị, phổ nhiếp chư căn, hạc xung, bằng cử, kư sậu, long phi, thù ân trung chi thù ân dă.

      (演) 唯此持名，至簡至易，普攝諸根，鶴沖鵬舉，驥驟龍飛，殊恩中之殊恩也。

      (Diễn: Chỉ có pháp tŕ danh này, đơn giản nhất, dễ dàng nhất, nhiếp khắp các căn, hạc tung ḿnh, đại bàng sải cánh, ngựa Kư phi nước đại, rồng bay lên, là ân thù thắng nhất trong các ân thù thắng).

 

      Mấy câu này tán thán công đức của Tŕ Danh Niệm Phật trong bốn thứ Niệm Phật. Trong pháp môn Niệm Phật, pháp môn này đơn giản dễ dàng, mà thành tựu thù thắng chẳng thể nghĩ bàn! Mấy loại Niệm Phật kể trên nhiếp thọ hết thảy chúng sanh khác nhau. Ví như Thật Tướng Niệm Phật chỉ có bậc thượng trí lợi căn mới hành được, kẻ căn tánh trung hạ chẳng có phần. Quán Tưởng cũng phải từ trung căn trở lên, kẻ hạ căn không thể làm được. Tŕ Danh thích hợp khắp ba căn, thâu tóm lợi căn lẫn độn căn, có thể nói là hết thảy chúng sanh không ai chẳng thể tu, chỉ cần chịu tu, không một ai chẳng thành tựu. Cổ nhân bảo: “Vạn người tu, vạn người về” chính là nói về pháp môn Tŕ Danh Niệm Phật. “Phổ nhiếp chư căn”: Phổ biến nhiếp thọ hết thảy chúng sanh.

      Hai câu tiếp theo đó là tỷ dụ sự thành tựu của người ấy, giống như bạch hạc, như chim đại bàng. Đấy đều là những loài chim bay cao nhất. Câu tiếp đó tỷ dụ rồng và ngựa, chạy nhanh, bay cao, đều nhằm h́nh dung pháp môn Niệm Phật thù thắng nhất, thành tựu chẳng thể nghĩ bàn nhất. Trong mấy cách Niệm Phật này, Tŕ Danh thành tựu thù thắng nhất. Nói thật ra, thù thắng hơn Quán Tưởng rất nhiều. Quán Tưởng rất khó thành tựu, quán thành công khá khó khăn. Quư vị phải hiểu: Khi đă quán thành công rồi, nếu quư vị nâng cao cảnh giới để đến cơi Thật Báo Trang Nghiêm th́ phải bỏ tướng đă quán thành công ấy. V́ sao? Tướng ấy là tướng hư vọng. Phàm những ǵ có tướng đều là hư vọng. Quán Tượng là chấp tướng. Quán Tưởng lẫn Quán Tượng đều là chấp tướng, vẫn phải bỏ sự chấp trước ấy. Chẳng dễ ǵ quán thành tựu, quán thành tựu khó khăn, bỏ đi cũng khó, v́ ấn tượng quá sâu nên bỏ ấn tượng ấy cũng khó. Bỏ danh tự dễ dàng, v́ danh tự là giả danh, đổi tên cũng được! Do vậy, đến cuối cùng, bỏ đi danh tự ấy dễ dàng hơn bỏ Quán Tưởng, Quán Tượng nhiều lắm! V́ thế, trong bốn phương pháp Niệm Phật, chỉ có Tŕ Danh là gần với Thật Tướng nhất, đến cuối cùng nhất định phải cầu Thật Tướng th́ đấy mới là Lư nhất tâm bất loạn. Do đây, có thể biết: Từ phương pháp Tŕ Danh đến Thật Tướng Niệm Phật là con đường tắt. V́ vậy mới có hai câu tỷ dụ ấy.

      Đoạn thứ nhất là Tán Kinh, được chia thành hai đoạn lớn, trước hết là Tổng Tán, sau đó Biệt Tán. Trong phần Biệt Tán có bốn đoạn nhỏ. Đoạn thứ nhất nói rơ v́ sao Thích Ca Mâu Ni Phật phải nói kinh này, giới thiệu ư nghĩa đến đây đă xong. Tiếp theo đây là tiểu đoạn thứ hai, tựa đề của khoa này là....

 

      Nhị, thống luận Tịnh Độ công đức.

(Tự) Chỉ tứ thập bát chi nguyện môn, khai nhất thập lục chi Quán pháp, nguyện nguyện quy hồ phổ độ, Quán Quán tông hồ diệu tâm.

  二, 統論淨土功德

  (序) 指四十八之願門，開一十六之觀法，願願歸乎普度，觀觀宗乎妙心。

      (Hai, luận chung về công đức của Tịnh Độ.

Tựa: Chỉ bày bốn mươi tám nguyện môn, mở ra mười sáu phép Quán, nguyện nào cũng quy về phổ độ, phép Quán nào cũng đề cao diệu tâm).

     

      Đoạn này chỉ có bốn câu. Ư nghĩa được bao hàm trong bốn câu hết sức rộng lớn.

 

      (Diễn) Chỉ tứ thập bát nguyện môn giả.

       (演) 指四十八願門者。

      (Diễn: “Chỉ bày bốn mươi tám nguyện môn”...)

 

      Câu này nói về điều ǵ? Nói đến A Di Đà Phật khi c̣n tu nhân, đây là chuyện [được chép] trong kinh Vô Lượng Thọ, tức chuyện tu hành của A Di Đà Phật khi c̣n tu nhân.

 

       (Diễn) Pháp Tạng tỳ-kheo, ư Thế Tự Tại Vương Phật sở, phát tứ thập bát nguyện.

      (演) 法藏比丘，於世自在王佛所，發四十八願。

      (Diễn: Tỳ-kheo Pháp Tạng ở chỗ Thế Tự Tại Vương Phật, phát ra bốn mươi tám nguyện).

 

      Đây là nói lúc A Di Đà Phật xuất gia lần đầu tiên, Ngài phát tâm học Phật với Thế Tự Tại Vương Phật, mang thân phận quốc vương, vứt bỏ ngôi vua, phát tâm xuất gia. Do đây, có thể biết: Xuất gia c̣n thù thắng hơn làm quốc vương, Ngài thật sự hiểu công đức và lợi ích xuất gia. Đấy là thật sự phát tâm. Thuở ấy, khi Ngài xuất gia đă phát ra bốn mươi tám nguyện; nguyên văn của bốn mươi tám lời nguyện được chép trong kinh Vô Lượng Thọ.

 

      (Diễn) Phật năi nhất nhất niêm xuất, chỉ thị chúng sanh, cố viết “chỉ tứ thập bát” giả.

      (演) 佛乃一一拈出，指示眾生，故曰指四十八者。

      (Diễn: Đức Phật nêu ra từng điều chỉ dạy chúng sanh, nên nói “chỉ bày bốn mươi tám nguyện”).

 

      Chữ “Phật” chỉ Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, Ngài đă nêu ra từng điều nhằm chỉ dạy chúng ta. Không riêng Phật Thích Ca là như vậy, mà hết thảy chư Phật trong mười phương thế giới, không vị nào chẳng như thế. V́ sao chúng ta biết? Qua kinh A Di Đà, chúng ta thấy mười phương chư Phật khác miệng cùng lời, không vị nào chẳng tán thán A Di Đà Phật, các Ngài đă tán thán A Di Đà Phật th́ cũng nhất định khuyên chúng sanh trong thế giới của các Ngài cầu sanh Tịnh Độ. Đấy là đạo lư đương nhiên.

 

      (Diễn) Như quốc trung vô tam ác đạo nguyện, năi chí tối hậu tức đắc chư Nhẫn cứu cánh nguyện.

  (演) 如國中無三惡道願，乃至最後即得諸忍究竟願。

      (Diễn: Như nguyện “trong cơi nước không có ba ác đạo” cho đến nguyện cuối cùng là “liền rốt ráo đắc các Nhẫn”).

     

      Đây là nêu đại lược: Nguyện thứ nhất, nếu Ngài thành Phật, trong cơi nước của Ngài không có ba ác đạo. V́ sao không có ba ác đạo? Phàm ai sanh về nước Ngài, quyết định chẳng tạo nghiệp duyên ba ác đạo. Học Phật, đặc biệt là người xuất gia, theo kinh điển, truyện kư và bút kư của cổ nhân qua các đời ghi chép, người xuất gia đọa lạc quá nhiều, đọa vào địa ngục, đọa trong ác đạo, v́ duyên đọa lạc quá nhiều, đọa lạc hết sức dễ dàng! Trong Thích Môn Pháp Giới Lục[3] ghi chép rất nhiều, đấy chẳng qua là những trường hợp rành rành. Cuốn sách này do đệ tử của Ấn Quang đại sư là Quách cư sĩ biên soạn. Ông ta trích lục từ kinh, luận và truyện kư, mỗi chuyện đều chân thật. Chúng ta đọc xong, điều lành phải bắt chước; điều ác phải nỗ lực phản tỉnh kiểm điểm, sửa lỗi, đổi mới. Chẳng đọc cuốn sách này, nói thật ra, chính bản thân chúng ta chẳng biết chính ḿnh có bao nhiêu tội lỗi, nói chung là cứ ngỡ điều ǵ ta cũng làm đúng. Chẳng soi gương, chẳng biết mặt ḿnh bẩn thỉu. Thích Môn Pháp Giới Lục là một tấm gương, phải đọc hằng ngày nhằm kiểm điểm tâm hạnh của chính ḿnh, ḥng biết chính ḿnh có đọa lạc hay không.

      Người thành công, trong mười hai thời tâm luôn nghĩ về đạo. Pháp môn này tuy là đạo dễ hành, trong mười hai thời, Phật hiệu chẳng thể gián đoạn, trong mười hai thời chớ nên khởi một vọng niệm nào, đấy gọi là “công phu thành phiến”, mới nắm chắc điều kiện văng sanh. Có điều kiện tốt đẹp dường ấy, đương nhiên chẳng đọa lạc trong ba ác đạo. Nói cách khác, chính chúng ta phải luôn ghi nhớ, chính chúng ta phải biết: Nhân duyên ác đạo chẳng đoạn, dẫu niệm Phật tốt đẹp đến mấy cũng chẳng thể văng sanh. Sức mạnh của ác đạo nơi quư vị quá mạnh, chẳng tương ứng với Tây Phương Cực Lạc thế giới, quả báo là trong ngạ quỷ đạo. Trong thế giới Cực Lạc không có ngạ quỷ đạo, quư vị không có cách nào [văng sanh Cực Lạc]. Quư vị phải hiểu rơ điều này, tối thiểu là quư vị phải có đủ tư cách sanh vào hai đường trời người th́ mới đến được Tây Phương. Trong Tây Phương Cực Lạc thế giới có nhân đạo (loài người), ta hội đủ điều kiện sanh trong nhân đạo th́ mới có tư cách văng sanh. Tam ác đạo là ǵ? Tham, sân, si, mạn. Trong tâm chúng ta có những thứ ấy hay không? Nếu c̣n có tham, sân, si, mạn, sẽ là chướng ngại. Người xuất gia tạo tội nghiệp càng nhiều, càng nghiêm trọng, chẳng thể tu học đúng lư, đúng pháp sẽ là tội nghiệp, là chướng ngại. Cổ đức nói rất hay: “Thí chủ nhất lạp mễ, đại như Tu Di sơn, kim sanh bất liễu đạo, phi mao đới giác hoàn” (Một hạt gạo thí chủ, to như núi Tu Di, đời này chẳng liễu đạo, mang lông, đội sừng đền). Chúng ta phải kiêng sợ!

      Giống như A Di Đà Phật trong lúc tu nhân đă phát ra đại nguyện như vậy, quả thật là hết sức khó có. Tuy Phật Phật đạo đồng, nhưng trong khi tu nhân, mỗi vị Phật đă phát nguyện hoàn toàn chẳng giống nhau. “Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ” là lời nguyện chung, cách độ như thế nào là lời nguyện riêng. Bốn mươi tám nguyện của A Di Đà Phật là nguyện độ chúng sanh đặc biệt, biệt nguyện ấy không giống với những vị Phật khác!

 

      (Diễn) Khai nhất thập lục Quán pháp giả, nhân Vy Đề khải thỉnh, năi vị tuyên thuyết, kim nhật thỉ sáng, cố viết “khai”. Nhất thập lục giả, thỉ tự lạc nhật huyền cổ quán, chung chí tam bối văng sanh quán. Quán viết Pháp giả, các hữu pháp tắc tu bất nhất cố.

       (演) 開一十六觀法者，因韋提啟請，乃為宣說，今日始創，故曰開。一十六者，始自落日懸鼓觀，終至三輩往生觀。觀曰法者，各有法則修不一故。

      (Diễn: “Mở ra mười sáu phép Quán” là do bà Vy Đề Hy khải thỉnh, đức Phật bèn v́ bà ta tuyên thuyết, nay mới bắt đầu thành lập nên gọi là “khai”. Mười sáu phép Quán bắt đầu bằng phép Quán mặt trời lặn giống như cái trống treo cho đến phép Quán cuối cùng là ba bậc văng sanh. Quán được gọi là Pháp v́ mỗi môn Quán đều có pháp tắc tu tŕ khác nhau).

 

      Giới thiệu giản lược Thập Lục Quán Kinh. Nhân duyên của Thập Lục Quán Kinh cũng hết sức đặc biệt, bà Vy Đề Hy thỉnh cầu đức Phật, đức Phật v́ bà ta thị hiện các thứ trang nghiêm nơi Tây Phương Tịnh Độ. Bà ta thấy rồi, cầu Thích Ca Mâu Ni Phật dạy bà ta cách văng sanh cơi Phật như thế nào. Do bản thân bà ta có thân phận là một vị hoàng hậu, sanh trong gia đ́nh phú quư, thông minh, lợi căn, đức Phật dạy bà ta phương pháp này. Do vậy, đối với bà ta, phương pháp này không khó! Trong kinh ấy có tất cả mười sáu cảnh giới, “thỉ tự lạc nhật huyền cổ” (bắt đầu bằng [phép Quán] mặt trời lặn giống như cái trống treo), đây là phép Quán thứ nhất, quán mặt trời lặn lúc hoàng hôn, thái dương đỏ rực giống như cái trống treo giữa trời. Bắt đầu quán từ chỗ này, những cảnh giới [trong các phép Quán] sau càng vi tế, thâm mật hơn cảnh giới trước, đến phép Quán thứ mười sáu là ba bậc thượng, trung, hạ văng sanh, cảnh giới ấy hết sức trang nghiêm, rất chẳng dễ quán cho lắm. Mỗi một phép Quán trong ấy đều có phương pháp hết sức tinh tế, hàng hành nhân sơ cơ quyết chẳng thể tu tập được. Do vậy, cách tu khác nhau.

 

      (Diễn) Nguyện nguyện quy hồ phổ độ giả, như Tứ Giáo, Tứ Hoằng các hữu tứ chủng.

      (演) 願願歸乎普度者，如四教四弘各有四種。

      (Diễn: Nguyện nguyện quy về phổ độ là như Tứ Hoằng Thệ Nguyện trong Tứ Giáo mỗi nguyện đều có bốn loại).

 

      Tứ Hoằng Thệ Nguyện th́ mỗi giáo trong Tứ Giáo Tạng, Thông, Biệt, Viên đều có. Tuy tên gọi của Tứ Hoằng Thệ Nguyện trong Tứ Giáo giống nhau, nhưng cảnh giới khác nhau.

 

      (Diễn) Kim tắc thuần thị chúng sanh vô biên thệ nguyện độ dă.

      (演) 今則純是眾生無邊誓願度也。

      (Diễn: Nay những nguyện của A Di Đà Phật thuần là “chúng sanh vô biên thệ nguyện độ”).

 

      Bốn mươi tám nguyện của A Di Đà Phật đều là pháp môn đặc biệt để độ chúng sanh, Ngài nói tường tận như thế đó!

 

      (Diễn) Phổ vị thụ cùng hoành biến.

      (演) 普謂豎窮橫遍。

      (Diễn: Chữ “Phổ”có ư nói: Tột cùng theo chiều dọc, trọn khắp theo chiều ngang).

 

      Theo chiều dọc tột cùng ba đời, theo chiều ngang trọn khắp mười phương.

 

      (Diễn) Quy giả, vị tuy hữu tứ thập bát chủng bất đồng.

      (演) 歸者，謂雖有四十八種不同。

      (Diễn: “Quy” là tuy có bốn mươi tám thứ khác nhau).

 

     Bốn mươi tám nguyện đều là “chúng sanh vô biên thệ nguyện độ” trong Tứ Hoằng Thệ Nguyện, từ nguyện này khai triển thành bốn mươi tám phương pháp khác nhau để độ chúng sanh.

 

      (Diễn) Nhi yếu kỳ sở quy, tắc vô phi phổ độ dă.

      (演) 而要其所歸，則無非普度也。

      (Diễn: Nhưng quy kết về tánh chất trọng yếu của từng nguyện, không nguyện nào chẳng nhằm phổ độ).

 

      Nguyện nào cũng nhằm giúp đỡ và thành tựu chúng sanh, khiến cho hết thảy chúng sanh thành tựu Vô Thượng Bồ Đề trong một đời. Chữ “nguyện nguyện” [trong câu “nguyện nguyện quy hồ phổ độ giả”] chỉ bốn mươi tám nguyện, mỗi một nguyện trong bốn mươi tám nguyện đều nhằm phổ độ chúng sanh, từ đây chúng ta có thể hiểu được ḷng đại từ đại bi của A Di Đà Phật!

 

      (Diễn) Tông hồ diệu tâm giả, tông do chủ dă, vị tuy hữu nhất thập lục chủng bất đồng, nhi cứu kỳ sở chủ, tắc vô phi diệu tâm dă.

   (演) 宗乎妙心者，宗猶主也，謂雖有一十六種不同，而究其所主，則無非妙心也。

      (Diễn: “Đề cao diệu tâm”: “Tông” giống như “chủ”, ư nói: Tuy có mười sáu phép Quán khác nhau, nhưng xét đến chỗ chủ yếu th́ không phép nào chẳng nhằm lấy diệu tâm [làm chủ]).

     

      Mười sáu phép Quán, phép Quán nào cũng đề cao diệu tâm. Tâm được gọi là Diệu là Diệu ở chỗ nào? Tiếp đó, sách viết:

 

      (Diễn) Diệu tâm giả, vị thập lục Quán trung, nhược y, nhược chánh, giai dĩ pháp giới tâm, quán pháp giới cảnh, sanh ư pháp giới y chánh sắc tâm dă.

      (演) 妙心者，謂十六觀中，若依若正，皆以法界心，觀法界境，生於法界依正色心也。

      (Diễn: Diệu tâm là nói trong mười sáu phép Quán, dù y báo hay chánh báo đều dùng pháp giới tâm để quán pháp giới cảnh, sanh ra y báo, chánh báo, sắc và tâm trong pháp giới).

 

      Đây là tông chỉ của Thập Lục Quán Kinh, hết sức gần với Pháp Giới Quán trong kinh Hoa Nghiêm. Trong phần trước, chúng ta nói đến “tế tâm” (tâm vi tế), trên thực tế, nó là Định cảnh, tâm thanh tịnh mới có thể thành tựu diệu quán. Y báo, chánh báo trang nghiêm hiện tiền không ǵ chẳng phải là Nhất Chân pháp giới. “Pháp giới tâm” là chân tâm; nếu có phân biệt, chấp trước là không được rồi! “Pháp giới cảnh” là thật cảnh. Do đây có thể biết: Dùng mười sáu phép Quán để giúp đỡ và thành tựu quư vị sanh vào cơi Thật Báo Trang Nghiêm. Cơi Thật Báo Trang Nghiêm và Nhất Chân pháp giới được nói trong kinh Hoa Nghiêm là cùng một pháp giới. Câu này nói rơ: A Di Đà Phật độ chúng sanh với mục tiêu dạy quư vị thành Phật, dạy quư vị nhập Nhất Chân pháp giới. Câu trước đó nói về bốn mươi tám nguyện, nguyện nào cũng nhằm độ chúng sanh; bốn câu này quả thật đă gồm trọn công đức của Tịnh Độ. Một đằng là Nguyện, một đằng là Hạnh. Nguyện và Hạnh đều đạt đến tột cùng.

 

      (Sớ) Thượng tán Tịnh Độ pháp môn chi thắng, kim ư Tịnh Độ, tiên xuất dư kinh, nhiên hậu giảo lượng thử kinh cánh vi thù thắng.

      (疏) 上讚淨土法門之勝。今於淨土，先出餘經，然後較量此經更為殊勝。

      (Sớ: Trên đây đă khen ngợi sự thù thắng của pháp môn Tịnh Độ, nay đối với pháp môn Tịnh Độ, trước hết nêu ra các kinh khác, rồi mới so sánh để thấy kinh [A Di Đà] này càng thù thắng hơn nữa).

 

      Ư nghĩa rất sâu, phương pháp rất xảo diệu, v́ bốn mươi tám nguyện được giảng trong kinh Vô Lượng Thọ, mười sáu phép Quán được giảng trong Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh, rồi mới hiển thị phép Tŕ Danh Niệm Phật của kinh A Di Đà, quư vị thấy rất tuyệt! Đây là lấy ba kinh Tịnh Độ để so sánh giữa ba kinh với nhau, “nhiên hậu giảo lượng thử kinh cánh vi thù thắng” (rồi mới so sánh để thấy kinh này càng thù thắng hơn nữa). “Thử kinh” là kinh A Di Đà, càng thù thắng hơn, so với hai thứ trước (Quán Kinh và kinh Vô Lượng Thọ) vẫn thù thắng hơn.

 

      (Sớ) Nguyện môn, Quán pháp cụ tại nhị kinh.

      (疏) 願門，觀法，具在二經。

      (Sớ: Bốn mươi tám lời nguyện và Quán pháp được chép đầy đủ trong hai kinh kia).

     

      “Nhị kinh” là Vô Lượng Thọ Kinh và Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh. Tịnh Độ có ba kinh, như vậy là đoạn này nói đến hai bộ kinh kia.

 

      (Sớ) Ngôn tùng sơ nguyện dĩ chí nguyện chung, vô phi tận nhiếp chúng sanh đồng sanh Tịnh Độ.

      (疏) 言從初願以至願終，無非盡攝眾生同生淨土。

      (Sớ: Ư nói: Từ nguyện đầu tiên cho đến nguyện cuối cùng, không nguyện nào chẳng nhiếp trọn các chúng sanh cùng sanh về Tịnh Độ).

     

      Đây là tông chỉ của kinh Vô Lượng Thọ.

 

      (Sớ) Tự sơ quán dĩ chí quán mạt, tất thị Không, Giả, Trung Đạo, viên cực nhất tâm. Diêu thử nhất tâm, xuất sanh đại nguyện nhi thành Chánh Giác.

  (疏) 自初觀以至觀末，悉是空假中道圓極一心，繇此一心，出生大願而成正覺。  

(Sớ: Từ phép Quán đầu tiên cho đến phép Quán cuối cùng, đều là Không, Giả, Trung Đạo, nhất tâm viên măn đến tột bậc. Do nhất tâm này, xuất sanh đại nguyện để thành Chánh Giác).

 

      Đây là tông chỉ của Thập Lục Quán Kinh.

     

      (Sớ) Tức dĩ bổn nguyện hoàn độ chúng sanh, nhi quy nhất tâm Tịnh Độ pháp môn. Nhị kinh đại giảo, ư cái như thử.

      (疏) 即以本願還度眾生，而歸一心淨土法門。二經大較，意蓋如此。

      (Sớ: Tức là do bổn nguyện, trở lại độ chúng sanh để họ nhất tâm hướng về pháp môn Tịnh Độ. So sánh đại lược hai kinh th́ ư nghĩa vốn là như vậy).

 

      “Đại” (大) là đại lược. So sánh đại khái th́ ư nghĩa là như vậy đó. Đây là nói đến hai bộ kinh kia trong ba kinh Tịnh Độ, “tất thị Không, Giả, Trung Đạo, viên cực nhất tâm” (đều là Không, Giả, Trung Đạo nhất tâm viên măn đến tột bậc). Đạo lư này có thể giúp chúng ta tŕ danh niệm Phật.

 

      (Diễn) Tất thị Không, Giả, Trung Đạo viên cực nhất tâm giả, Quán pháp hữu nhị, hữu Sự, hữu Lư. Sự Quán giả, thả như nhật quán, hành nhân diện Tây chánh tọa.

      (演) 悉是空假中道圓極一心者，觀法有二，有事有理。事觀者，且如日觀，行人面西正坐。

      (Diễn: “Đều là Không, Giả, Trung Đạo nhất tâm viên măn đến tột bậc”: Quán pháp có hai loại là Sự và Lư. Sự Quán là như quán mặt trời, hành nhân quay mặt về phía Tây).

     

      “Hành nhân” là người tu hành, khi mặt trời lặn xuống sau núi, quay mặt nh́n về phía Tây.

 

      (Diễn) Quán nhật dục lạc, trạng như huyền cổ, bế mục, khai mục, nhật tướng hiện tiền, danh vi Sự Quán.

      (演) 觀日欲落，狀如懸鼓，閉目開目，日相現前，名為事觀。

      (Diễn: Quán mặt trời sắp lặn, có h́nh dạng như cái trống treo, nhắm mắt, mở mắt, tướng mặt trời hiện tiền, gọi là Sự Quán).

     

      Thật sự quán thành công chuyện này. Tôi vừa mới thưa cùng quư vị. Sự quán thành công th́ chẳng có ǵ hy hữu, lạ lùng! Phàm những ǵ có h́nh tướng đều là hư vọng, quư vị phải hiểu đạo lư này. Hôm nay, có một người học tṛ hỏi tôi: “Trước đây không lâu, con gặp một vị lạt-ma Tây Tạng có thần thông, vừa gặp mặt liền biết rất nhiều chuyện của con, chuyện này là như thế nào?” Tôi bảo anh ta: “Ông ta có tiểu thần thông, biết một chút những chuyện nhỏ nhặt, chứ không có đại thần thông!” Nhưng người trong thế gian ham chuộng chuyện quái lạ, cho rằng ai có một chút thần thông nhỏ nhoi bèn là phi phàm, người ấy là siêu nhân rồi! Kinh Lăng Nghiêm có nói trong thời kỳ Mạt Pháp những hiện tượng như vậy rất nhiều, yêu ma quỷ quái dựa vào thân người ta, người ấy (tức người bị yêu ma dựa vào) bèn có thần thông. Sau khi yêu ma quỷ quái rời đi, kẻ ấy mất sạch năng lực. Bởi lẽ, thứ năng lực mà kẻ ấy có chẳng phải là năng lực chính ḿnh vốn có, mà do tinh linh quỷ thần dựa vào thân. Kẻ ấy đến khắp nơi trong thế gian bịa đặt, gạt gẫm, tạo vô lượng vô biên tội nghiệp; tạo tội nghiệp như thế nào, chính kẻ ấy chẳng biết. Chính kẻ ấy mê hoặc, điên đảo, tạo tội nghiệp dường ấy, mà vẫn ngỡ ḿnh đă tạo rất nhiều công đức, làm nhiều chuyện tốt, oan uổng quá! Đến ngày nào đó, chạm mặt vua Diêm La thẩm vấn, vua Diêm La chỉ ra từng chuyện một, kẻ ấy mới hiểu chính ḿnh đă phạm sai lầm, đến khi ấy, có hối cũng chẳng kịp.

       Phật dạy cho chúng ta chánh pháp, giác chứ không mê, chánh chứ không tà, tịnh chứ không nhiễm, chẳng dạy chúng ta tin tưởng những kẻ có thần thông. Đức Phật dùng chánh pháp giáo hóa chúng sanh, trọn chẳng đem những thứ kỳ quái mê hoặc chúng sanh. Đức Phật có năng lực ấy, nhưng tuyệt đối chẳng dùng. Bồ Tát, A La Hán đều có năng lực ấy, đức Phật vẫn dùng chánh pháp giáo hóa chúng sanh, nhất định chẳng đề xướng những thứ ấy. Do vậy, [người nào] thị hiện một chút thần thông mà đă coi người ấy là phi phàm, gạt chánh pháp qua một bên, chẳng đếm xỉa tới, đó gọi là “tà sư thuyết pháp như cát sông Hằng”. Đấy là điềm báo sẽ gặp kiếp nạn! Trong Tả Truyện, cổ nhân Trung Quốc có nói: “Quốc gia tương hưng, thính ư dân”, [tức là] nghe theo ư kiến của bá tánh để cai trị, quốc gia ấy sẽ hưng vượng. “Quốc gia tương vong, thính ư thần”, nghĩa là suốt ngày từ sáng đến tối hỏi ư thần thánh, quốc gia ấy sắp diệt vong. Hai câu này của sách Tả Truyện quả thật đă được chứng thực trong lịch sử Trung Quốc. Khi một quốc gia nào đó hưng vượng th́ đều là do con người mưu tính, tập hợp ư kiến đại chúng: Chúng ta phải làm theo cách như vậy! Đời Thanh, Từ Hy Thái Hậu bất luận chuyện lớn hay nhỏ đều cầu cơ, xin thần giáng bút, nghe theo lệnh thần, bà ta vong quốc! Chúng ta nghĩ đến tương lai, phải dựa vào Lư Tánh của chính ḿnh để quyết định, gắng sức nỗ lực th́ mới có tương lai, chứ quư vị suốt ngày từ sáng đến tối dựa dẫm thần thánh, tiền đồ của quư vị sẽ là một bầu hắc ám. Quư vị dựa dẫm vị thần ấy, ngày nào đó, thần bỏ đi, hết thảy mọi chuyện xong luôn! Gia đ́nh quư vị muốn hưng vượng th́ người trong nhà ḥa thuận, cả nhà hợp tác, cùng nỗ lực tạo dựng cơ nghiệp, tương lai của gia đ́nh quư vị mới sáng sủa. Cả nhà quư vị đều nghe lệnh quỷ thần, nhà ấy chẳng thể nào không diệt vong, làm sao không suy sụp cho được? Chớ nên nghe theo lời thần!

      Phật dạy chúng ta tin vào chính ḿnh, chứ không dạy chúng ta nghe lệnh Ngài. Phật dạy chúng ta tự giác. Do có đồng học tạc tượng Phật, tôi đặc biệt nêu lên ư nghĩa khai quang tượng Phật, đừng hiểu lầm. Phật dạy con người tự giác, dạy con người tự tin, chỗ vĩ đại của Phật khác với các thần giáo chính là ở chỗ này. Bất cứ tôn giáo nào [cũng đều phải là] “các ngươi đều phải nghe theo lệnh ta, quyết định chớ nên trái nghịch ta”. Phật chẳng vậy, Phật dạy chúng ta nghe lệnh của chính ḿnh, quư vị phải tự giác. Phật không có cách nào độ quư vị, Phật chẳng độ chúng sanh; nói rơ ràng, minh bạch như thế. Phật chỉ làm Tăng Thượng Duyên cho chúng ta, chính quư vị tự độ. Lục Tổ nói rất hay: “Phật pháp là tự ngộ, tự tu, tự chứng, tự độ”. Trong sách Yếu Giải, Ngẫu Ích đại sư đă giảng về tín tâm, món thứ nhất là Tín Tự (tin vào chính ḿnh). Đây là điều kiện trọng yếu nhất, phải tin tưởng chính ḿnh; kế đó, điều thứ hai là Tín Tha (tin vào người khác), chữ Tha chỉ những bậc đă từng trải, những người ấy có thể thành Phật th́ ta cũng có thể thành Phật. Họ có thể khai ngộ, ta cũng có thể khai ngộ, phải tin tưởng điều này. Tin tưởng con đường do người từng trải đă đi, đáng cho chúng ta tham khảo, bắt chước, đấy là Tín Tha. Do vậy, đệ tử Phật chẳng nương dựa, ỷ lại bất cứ ai, mà hăy nương cậy chính ḿnh, Phật chẳng dạy chúng ta dựa dẫm Ngài. Do vậy, [người tu học] Phật pháp là một “vô y đạo nhân” (người tu đạo không dựa dẫm) độc lập, tự chủ. Đấy là chỗ khác biệt giữa Phật pháp và tất cả các tôn giáo. Phật dạy chúng ta phải tin vào chính ḿnh, kiến lập tín tâm nơi chính ḿnh th́ mới có thể thành tựu. Do vậy, Sự Quán thật sự có thể thành tựu, trong Duy Thức gọi đó là “cảnh chuyển theo tâm”. Mười sáu phép Sự Quán này đều dựa trên lư luận này để kiến lập.

 

      (Diễn) Lư Quán giả hựu nhị.

      (演) 理觀者又二。

      (Diễn: Lư Quán lại có hai loại).

 

      Lư Quán hết sức trọng yếu, đối với pháp môn Niệm Phật, chúng ta phải nắm được [Lư Quán]. Trong Thập Lục Quán Kinh, nắm được Lư Quán sẽ có thể giúp cho chúng ta nhanh chóng thành tựu công phu thành phiến và nhất tâm bất loạn, nó có thể trợ giúp! Thế nhưng quư vị phải nhớ: Dùng lư luận, chứ không dùng phương pháp, vận dụng lư luận vào việc tŕ danh niệm Phật, phải hiểu ư nghĩa này!

 

      (Diễn) Thứ Đệ Tam Quán giả.

      (演) 次第三觀者。

      (Diễn: Ba phép quán [Không, Giả, Trung] theo thứ tự là...)

 

      Trong Lư Quán, trước hết nói tới Thứ Đệ Tam Quán, ở đây nêu lên một ví dụ, thế nào là Thứ Đệ Tam Quán?

     

      (Diễn) Tiên quán thử nhật, do tưởng sở thành, toàn thể tánh Không, vô hữu tự tánh vi Không Quán.

      (演) 先觀此日，由想所成，全體性空，無有自性為空觀。

      (Diễn: Trước hết quán mặt trời do tưởng mà thành, toàn thể tánh là Không, chẳng có tự tánh, đó là Không Quán).

 

      Sau khi quư vị quán thành công, mở banh mắt, mặt trời ở ngay trước mặt; nhắm mắt, mặt trời vẫn ở ngay trước mặt quư vị. Đúng là ở ngay trước mặt, quả thật có hiện tượng ấy. Hiện tượng ấy do đâu mà có? Do chính quư vị tưởng thành, trọn chẳng phải là vầng mặt trời thật. Thật sự có h́nh tướng ấy, h́nh tướng ấy do quư vị tưởng thành. Tưởng niệm quá sâu, kết thành tướng ấy. Nếu quư vị hiểu rơ đạo lư này, mới thật sự thấu hiểu ba tế tướng trong A Lại Da Thức. Tướng Phần do đâu mà có? Tướng Phần từ Kiến Phần biến hiện ra, Kiến Phần là quán tưởng, tưởng ấy thật sự có thể biến thành Tướng Phần. Do vậy, Tướng là giả, Tướng do Kiến Phần biến hiện ra. Từ đây, chúng ta có thể thật sự ngộ nhập ba tế tướng đă nói trong Duy Thức, hiểu Tánh và Tướng có cùng một nguồn, Tánh và Tướng bất nhị, đối với điều này càng hiểu rơ ràng, minh bạch hơn, mà cũng thật sự giác ngộ những câu “nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh”, “phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng” (hết thảy pháp hữu vi, như mộng, huyễn, bọt, bóng; phàm những ǵ có h́nh tướng đều là hư vọng) như kinh Kim Cang đă nói. V́ sao? Chúng không có tự tánh, chẳng có tự thể. Đấy là Không Quán. Nói theo mặt Lư, đấy là Không Quán. Nói theo mặt Sự, quả thật có sự tướng tồn tại.

 

      (Diễn) Phục hữu quán tưởng nhân duyên, thành thử nhật tướng, tắc bất hoại giả tướng vi Giả Quán.

      (演) 復有觀想因緣，成此日相，則不壞假相為假觀。

      (Diễn: Lại có nhân duyên quán tưởng tạo thành tướng mặt trời ấy, nên chẳng hoại giả tướng, đó là Giả Quán).

 

      Giả tướng ấy có tồn tại hay không? Tồn tại! Giả tướng thành tựu như thế nào? Chiếu theo phương pháp đức Phật đă nói. Chiếu theo phương pháp ấy để quán tưởng khi giả tướng ấy biến hiện, [sẽ thấy] quả thật có giả tướng tồn tại, nhưng bản thể của giả tướng ấy chính là Không.

 

     (Diễn) Dĩ thử nhị Quán vi phương tiện, thứ quán Giả xứ toàn Không, Không xứ toàn Giả, phi Không, phi Giả vi Trung Quán, thị năi tiên Không, thứ Giả, hậu Trung, vi Thứ Đệ Tam Quán dă.

      (演) 以此二觀為方便，次觀假處全空，空處全假，非空非假為中觀。是乃先空次假後中，為次第三觀也。

      (Diễn: Lấy hai phép Quán ấy làm phương tiện, kế đó, quán nơi Giả toàn là Không, quán nơi Không toàn là Giả, chẳng phải Không chẳng phải Giả là Trung Quán. Đấy chính là: Trước hết là Không, kế đến là Giả, cuối cùng là Trung, đó là Thứ Đệ Tam Quán).

 

      Nêu ra một thí dụ. Nếu quư vị biết cách sử dụng th́ trong hiện thời, bất luận mắt quư vị thấy ǵ, tai nghe tiếng ǵ, thân tiếp xúc ǵ, cho đến tâm suy nghĩ ǵ, đều có thể dùng phương thức này, dùng ví dụ này, sẽ thấy thấu suốt chân tướng của sự thực trước mắt. Đấy là dùng phương pháp Thứ Đệ Tam Quán để nh́n thấu suốt muôn h́nh tượng. Sau khi thấy thấu suốt, tướng c̣n có hay không? Có chứ! Có c̣n chấp trước hay không? Chẳng chấp trước! Trong tâm quư vị, hết thảy muôn h́nh tượng đều thanh tịnh, há chẳng phải là giúp cho quư vị đạt nhất tâm bất loạn ư? Từ bậc trung căn trở lên mới sử dụng phương pháp này được. Nhất Tâm Tam Quán c̣n khó hơn nhiều. Quả thật chúng ta đều có thể vận dụng Thứ Đệ Tam Quán.

 

      (Diễn) Nhất Tâm Tam Quán giả, sở quán chi cảnh, tức Chân, tức Tục, tức Trung.

      (演) 一心三觀者，所觀之境，即真即俗即中。

      (Diễn: Nhất Tâm Tam Quán là cảnh được quán chính là Chân, là Tục, là Trung).

 

      “Tục” là Giả.

 

      (Diễn) Năng quán chi quán, tức Không, tức Giả, tức Trung.

      (演) 能觀之觀，即空即假即中。

      (Diễn: Sự quán chiếu của cái tâm quán tưởng chính là Không, là Giả, là Trung).

 

      Một mà ba, ba nhưng một, đồng thời, chẳng theo thứ tự.

 

      (Diễn) Dĩ Nhất Tâm Tam Quán, quán Tam Đế nhất cảnh, nhi cảnh ngoại vô quán, quán ngoại vô cảnh, cảnh quán song vong, duy nhất diệu tâm.

      (演) 以一心三觀，觀三諦一境，而境外無觀，觀外無境，境觀雙忘，唯一妙心。

      (Diễn: Dùng Nhất Tâm Tam Quán để quán cảnh Tam Đế, ngoài cảnh không có quán, ngoài quán không có cảnh, cảnh và quán cùng mất, chỉ có một diệu tâm).

 

      Đây là kiến tánh, cảnh giới ấy là Nhất Chân pháp giới.

 

      (Diễn) Thử tức dĩ cụ nhật chi tâm, quán ư tức tâm chi nhật, linh bổn tánh nhật, hiển hiện kỳ tiền, vi nhất tâm viên diệu chi quán pháp dă.

      (演) 此即以具日之心，觀於即心之日，令本性日，顯現其前，為一心圓妙之觀法也。

      (Diễn: Đây chính là dùng cái tâm sẵn có mặt trời để quán mặt trời trong tâm, khiến cho vầng mặt trời trong bổn tánh hiển hiện trước mặt, đấy là cách Quán bằng nhất tâm viên diệu vậy).

 

      Hiện tại, chúng ta chẳng thể học được điều này. Nếu hiện thời chúng ta muốn học, hăy học theo cách Thứ Đệ Tam Quán. Thứ Đệ Tam Quán thành tựu rồi, sẽ có thể buông cả thân tâm lẫn thế giới xuống; sau khi tâm thanh tịnh hiện tiền, đến khi ấy, Nhất Tâm Tam Quán sẽ tự nhiên hiển hiện. Có thể học Thứ Đệ Tam Quán, chứ Nhất Tâm Tam Quán chẳng thể. Đây là tinh hoa của mười sáu phép Quán, mười sáu loại cảnh giới đều dùng phương pháp này. Dùng Thứ Đệ Tam Quán có thể đạt công phu thành phiến, có thể đạt Sự nhất tâm bất loạn. Dùng Nhất Tâm Tam Quán có thể đắc Lư nhất tâm bất loạn. Nhưng thưa quư vị, nói chung, [các pháp Quán ấy] chẳng bằng tŕ danh niệm Phật. Chẳng biết quán những điều ấy, hằng ngày cứ khởi vọng tưởng, quư vị dùng vọng tưởng để quán, lầm mất rồi! Đấy chẳng phải là “tác quán” (đang thực hành quán tưởng) mà là “tác quái”, phiền phức rất lớn! Chẳng những quư vị tu không thành, mà đâu đâu cũng biến thành chướng ngại! Đây chẳng phải là chuyện dễ dàng đâu nhé! Nếu quư vị tu học Tam Chỉ Tam Quán, ắt phải nghiên cứu giáo nghĩa Thiên Thai, những thứ ấy đều phát xuất từ bộ Ma Ha Chỉ Quán. Bộ Ma Ha Chỉ Quán in theo lối đóng gáy bằng cách xỏ chỉ, gồm hai mươi quyển, đấy là phương pháp tu Tam Chỉ Tam Quán của tông Thiên Thai, có lư luận và phương pháp khá rắc rối. Tiếp theo là nói về kinh này, trong ba kinh, đă nói đại lược hai kinh như trong phần trên, đối với kinh này (kinh A Di Đà), [sách Diễn Nghĩa] giảng tỉ mỉ hơn.

 

      Tam, đặc thị tŕ danh vi yếu.

      三、特示持名為要。

      (Ba là đặc biệt chỉ ra tánh chất quan trọng của pháp tŕ danh).

 

      Kinh này chủ trương tŕ danh. Trong các phương pháp tu hành của Tịnh Độ, cách này mới thật sự là tinh yếu, tâm yếu. Nếu như chúng ta nói Bát Nhă Tâm Kinh là tâm yếu của bộ Đại Bát Nhă sáu trăm quyển, mọi người công nhận điều này. Bát Thức Quy Củ Tụng là tâm yếu của kinh luận tông Duy Thức, lịch đại tổ sư đại đức cũng công nhận điều này, không bàn căi ǵ nữa! Bát Thức Quy Củ Tụng do Huyền Trang đại sư biên soạn, quả thật phi phàm! “Kinh Di Đà là tâm yếu của toàn bộ Đại Tạng Kinh”, Ngẫu Ích đại sư nói như vậy, điều này cũng được các vị đại đức trong Tịnh Độ sau này công nhận, đây mới là trọng yếu! Trong phần này có hai đoạn:

 

      Sơ, giảo luận yếu ước, nhị cứu minh lợi ích.

      初較論要約，二究明利益。

      (Trước hết, so sánh luận định [để chỉ rơ v́ sao] phải chọn lấy cách hành tŕ đơn giản, trọng yếu, hai là nêu rơ lợi ích rốt ráo).

 

      Chúng ta đọc đoạn thứ nhất.

     

(Tự) Hựu dĩ nguyện môn quảng đại, quư tại tri tiên. Quán pháp thâm huyền, vưu ưng thủ ước. Tri tiên tắc vụ sanh bỉ quốc, thủ ước tắc duy sự tŕ danh, cử kỳ danh hề, kiêm chúng đức nhi câu bị, chuyên hồ tŕ dă, thống bách hạnh dĩ vô di.

(序) 又以願門廣大，貴在知先，觀法深玄，尤應守約。知先則務生彼國，守約則惟事持名，舉其名兮，兼眾德而俱備，專乎持也，統百行以無遺。

(Tựa: Lại do nguyện môn rộng lớn, cần nhất phải biết đâu là chỗ cần kíp trước hết. Phép Quán sâu xa, u huyền, càng phải nên chọn lấy cách đơn giản. Biết đâu là chỗ cần kíp trước hết, sẽ chú trọng sanh vào cơi kia, giữ lấy cách hành tŕ giản ước, sẽ chỉ chăm chú tŕ danh. Nêu lên danh hiệu ấy, các đức đều được đầy đủ. Chuyên tŕ sẽ gồm thâu trăm hạnh chẳng sót).

 

Mấy câu này nhằm so sánh ba kinh Tịnh Độ, kinh nào là ách yếu, đơn giản, dễ dàng, tức là tu học dễ dàng? Chúng ta đọc lời chú giải trong sách Diễn Nghĩa. Trước hết, sách Diễn Nghĩa giảng câu “nguyện môn quảng đại, quư tại tri tiên”.

 

(Diễn) Quảng dĩ “quảng đa, quảng bác” vi nghĩa. Quảng đa giả, Như Lai tánh trung bổn hữu diệu dụng, tiềm hưng, mật ứng, vô hữu cùng tận.

(演) 廣以廣多廣博為義。廣多者，如來性中本有妙用，潛興密應，無有窮盡。

(Diễn: Quảng có nghĩa là “rộng nhiều, rộng lớn mênh mông”. “Rộng nhiều” là trong tánh Như Lai vốn có diệu dụng, ngầm dấy lên, thầm ứng hiện chẳng cùng tận).

 

“Như Lai tánh trung” là nói theo mặt Lư, mỗi một người chúng ta đều trọn đủ. Nếu chẳng trọn đủ, lẽ nào có y báo và chánh báo trang nghiêm trong mười pháp giới? Trong cái tâm tự tánh của chúng ta, có trọn đủ y báo và chánh báo trang nghiêm trong mười pháp giới. Lục Tổ nói: “Nào ngờ tự tánh vốn sẵn đầy đủ” chính là nói đến ư nghĩa này. “Nào ngờ tự tánh có thể sanh ra vạn pháp” cũng là ư nghĩa này. Quư vị phải biết, trong thiên hạ có nhiều chuyện kỳ quái lắm, có hay không? Có chứ! Do đâu mà có? Từ trong tự tánh của chúng ta sanh ra, có ǵ đáng ngạc nhiên! Hiện thời, chuyện bậc nhất trước mắt là chúng ta phải kiến tánh, đấy mới là chuyện khẩn yếu. Trước mắt, chúng ta đă mê mất tự tánh và đức dụng của tự tánh, chúng ta không c̣n cảm thấy quen thuộc nữa nên kinh ngạc. Thật ra, chẳng có chuyện ǵ không phải là đức dụng của tự tánh.

 

(Diễn) Quảng bác giả, thử vô tận nguyện, nhất nhất đồng ư giác tánh, vô hữu phân hạn.

(演) 廣博者，此無盡願，一一同於覺性，無有分限。

      (Diễn: “Rộng răi mênh mông” là nguyện này vô tận, mỗi một nguyện giống như giác tánh chẳng có giới hạn).

 

      “Bác” (博) là vô tận, không có cùng tận. “Phân hạn” là không có phân biệt, không có giới hạn. Hễ có phân biệt, có giới hạn, sẽ là mê. “Phân” (分) là phân biệt, là thức thứ sáu, tức Ư thức. “Hạn” (限) là giới hạn, tức thức thứ bảy chấp trước. Không chấp trước, lẽ đâu có giới hạn? Không có giới hạn! Chỉ cần tách ĺa phân biệt, chấp trước, sẽ tương ứng với giác tánh, đó là Giác. Hễ có phân biệt, chấp trước bèn mê, chẳng tương ứng với giác tánh. Giác tánh không có giới hạn, chẳng có phân hạn. Quư vị có phân biệt, có giới hạn, sẽ mê mất giác tánh của chính ḿnh.

 

      (Diễn) Đại dĩ thụ cùng hoành biến vi nghĩa.

      (演) 大以豎窮橫遍為義。

      (Diễn: “Đại” có nghĩa là tột cùng theo chiều dọc, trọn khắp theo chiều ngang).

 

      Theo chiều dọc tột cùng ba đời, theo chiều ngang trọn khắp mười phương.

 

      (Diễn) Thụ cùng giả, thử nguyện tận vị lai tế vô hữu hưu tức. Hoành biến giả, thử nguyện sung măn thập phương vô hữu biên tế.

  (演) 豎窮者，此願盡未來際無有休息。橫遍者，此願充滿十方無有邊際。

      (Diễn: “Tột cùng theo chiều dọc”: Nguyện này trọn hết đời vị lai không ngưng dứt; “trọn khắp theo chiều ngang”: Nguyện này tràn ngập mười phương không có ngằn mé).

 

      Mấy câu này h́nh dung bốn mươi tám nguyện do A Di Đà Phật đă phát, nguyện nào cũng đều như vậy. Bốn mươi tám nguyện chính là tánh Bổn Giác của A Di Đà Phật, mà cũng chân tâm của Ngài toàn thể hiện tiền. Nay chúng ta phát cái tâm có phân biệt, có giới hạn, cho nên nó chẳng phải là toàn bộ giác tánh. Đây là chỗ chúng ta thua kém Phật, Bồ Tát, sai biệt quá xa! Do vậy, chúng ta tu học siêng khổ như thế nào đi nữa, vẫn chẳng có cách nào đạt đến mức thành tựu lư tưởng, đạo lư là ở chỗ này, chẳng thể tương ứng với giác tánh mà! Giác tánh là chân tâm, chân tâm thường trụ, là Chân Như bổn tánh, [tâm chúng ta] chẳng tương ứng [với giác tánh]. Hăy nhớ: Chẳng tương ứng ở ngay trong câu này. Các Ngài không có phân biệt, giới hạn, chúng ta tạo lập phân biệt, giới hạn. Vốn chẳng có phân biệt, giới hạn, nhưng chúng ta lại khư khư tạo lập các thứ phân biệt, các thứ chấp trước; hễ như vậy bèn mê mất giác tánh.

      Đă mê mất giác tánh th́ tâm lượng quư vị sẽ nhỏ nhoi, nhỏ đến nỗi chỉ có ḿnh quư vị, chẳng thể dung nạp một người nào khác! Quư vị nói xem có đáng thương hay không? Giác tánh của quư vị vốn là tận hư không, khắp pháp giới, như thường nói: “Tâm bao khắp thái hư, lượng trọn khắp các cơi nhiều như cát”. Hiện thời tâm lượng quư vị quá ư nhỏ bé, ngay cả một người, một vật ở bên ngoài cũng chẳng thể dung nạp, làm sao có thể thành Phật được? Tâm lượng nhỏ xíu như thế, đời sau có được làm thân người hay không? Chẳng thể được thân người! Hăy nên nói “người” là như thế nào? Người có ḷng nhân, do ḷng nhân nên có thể dung nạp người khác, có thể suy từ ḿnh để nghĩ đến người, “kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân” (điều ǵ ta không muốn, đừng làm cho người khác). Đấy là đạo làm người. Điều kiện cơ bản của đạo làm người là “nhân, nghĩa, lễ, trí, tín”, chúng ta không thực hiện được điều đầu tiên (ḷng nhân) là v́ tâm lượng quá nhỏ, chẳng dung được người khác! Nhân (仁) là hai người, chứ không phải một người, trừ chính ḿnh ra, c̣n có người khác; phải như vậy th́ mới được làm người. Thứ ǵ cũng v́ chính ḿnh, chẳng có người khác, sẽ chẳng thể sanh vào loài người trong lục đạo, nguyên nhân là do tâm lượng quá nhỏ. Do vậy, tự tư tự lợi chỉ có chính ḿnh, không có người khác, quả báo chắc chắn là trong tam ác đạo, cũng có thể nói là “sanh trưởng trong lục đạo được quyết định bởi tâm lượng lớn hay nhỏ”. Tâm lượng của chư thiên lớn hơn loài người, tâm lượng của con người lớn hơn súc sanh, tâm lượng của súc sanh lớn hơn ngạ quỷ.

Đọc kinh nhất định phải giác ngộ. Do vậy, đọc đoạn này, quư vị biết A Di Đà Phật phát tâm trong khi tu nhân  người b́nh thường chẳng thể sánh bằng được. Khi Lục Tổ đại sư phát tâm, chúng ta đọc Đàn Kinh xong, thấy quả thật không có ai có khí khái như Ngài, Ngài phát tâm: “Tôi đến để làm ǵ? Tôi đến làm Phật!” Tâm lượng ấy hiếm có, nhưng nếu so sánh với bốn mươi tám nguyện của tỳ-kheo Pháp Tạng tức A Di Đà Phật trong khi c̣n tu nhân, Lục Tổ chẳng thể nào bén gót được! Lục Tổ mong cầu toàn thể giác tánh, không có đại dụng. A Di Đà Phật vừa có toàn thể vừa có đại dụng. Nói theo mặt Thể, Lục Tổ và tỳ-kheo Pháp Tạng chẳng khác nhau; nói theo Dụng, khác biệt rất lớn! Bốn mươi tám nguyện, nguyện nào cũng phổ độ hết thảy chúng sanh trong mười phương ba đời, thật phi phàm! Bốn mươi tám nguyện, nguyện nào cũng cụ thể dường ấy, chẳng phải là nói xuông. Sau đây là lời giải thích câu “quư tại tri tiên”.

 

(Diễn) Tiên hữu thỉ nghĩa, tức hành viễn tự nhĩ chi ư.

(演) 先有始義，即行遠自邇之意。

(Diễn: “Tiên” có nghĩa là bắt đầu, ư nói: Đi xa phải bắt đầu từ chỗ gần).

 

“Nhĩ” (邇) là gần; đi xa nhất định phải từ chỗ đặt chân cất bước.

 

(Diễn) Hựu tiên hữu cấp nghĩa, tức tiên vụ chi vi cấp ư.

(演) 又先有急義，即先務之為急意。

(Diễn: “Tiên” lại có nghĩa là gấp rút, ư nói: Trước hết, phải chú trọng nơi chuyện cần phải làm gấp).

 

Gấp nhất, trọng yếu nhất.

 

(Diễn) Quư tại tri tiên giả, do Di Đà ngộ nhập Pháp Tánh, tùng tánh khởi nguyện, tánh vô tận, cố nguyện diệc vô tận. Cố tri dục nhập Di Đà nguyện hải, tất tiên ngộ triệt tự tâm, bất ngộ quảng đại chi tâm, bất nhập quảng đại nguyện hải cố.

       (演) 貴在知先者，由彌陀悟入法性，從性起願，性無盡，故願亦無盡。故知欲入彌陀願海，必先悟徹自心，不悟廣大之心，不入廣大願海故。

(Diễn: “Cần nhất là phải biết chỗ cần kíp trước hết”: Do Di Đà ngộ nhập Pháp Tánh, từ tánh khởi ra nguyện, v́ tánh vô tận nên nguyện cũng vô tận. Do vậy biết: Muốn nhập Di Đà nguyện hải, ắt trước hết phải ngộ thấu triệt tự tâm. Chẳng ngộ cái tâm rộng lớn, chẳng thể vào biển nguyện rộng lớn được!).

 

Mấy câu này có ư nghĩa rất rơ ràng, chẳng khó hiểu. Do vậy, nếu chúng ta tu pháp môn Tịnh Độ, chẳng thể không khai ngộ, chẳng thể không giác ngộ, chẳng thể không mở rộng tâm lượng. Tâm lượng của Phật Di Đà quá lớn, chúng ta muốn văng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới, phải có cùng chí, cùng tâm, cùng nguyện, có độ lượng giống như A Di Đà Phật, những điều này đều tương ứng, lẽ nào chẳng văng sanh? Quư vị phải nhớ: Tâm lượng nhỏ nhoi sẽ chướng ngại văng sanh. Tuy quư vị suốt ngày từ sáng đến tối niệm Phật hiệu không gián đoạn, niệm Phật suốt đời, v́ sao chẳng văng sanh? Tâm lượng quá nhỏ mà! A Di Đà Phật có thể dung nạp quư vị, nhưng quư vị chẳng thể dung nạp A Di Đà Phật, không có cách nào hết! Phật Di Đà có thể dung nạp quư vị, quư vị cũng có thể dung nạp Ngài th́ mới được! Tâm lượng nhất định phải to, tâm lượng to th́ mới có thể phá trừ tất cả giới hạn bởi phân biệt, chấp trước, mới thành công. Hôm nay đă hết giờ rồi!

     

Tập 24

 

      Xin xem A Di Đà Kinh Sớ Sao Diễn Nghĩa, trang hai mươi tám, đoạn này nói về tánh chất trọng yếu của pháp Tŕ Danh Niệm Phật.

 

(Tự) Hựu dĩ nguyện môn quảng đại, quư tại tri tiên. Quán pháp thâm huyền, vưu ưng thủ ước. Tri tiên tắc vụ sanh bỉ quốc, thủ ước tắc duy sự tŕ danh, cử kỳ danh hề, kiêm chúng đức nhi câu bị, chuyên hồ tŕ dă, thống bách hạnh dĩ vô di.

(序) 又以願門廣大，貴在知先，觀法深玄，尤應守約。知先則務生彼國，守約則惟事持名，舉其名兮，兼眾德而俱備，專乎持也，統百行以無遺。

(Tựa: Lại do nguyện môn rộng lớn, cần nhất phải biết đâu là chỗ cần kíp trước tiên. Do phép Quán sâu xa, u huyền, càng phải nên chọn lấy cách [hành tŕ] đơn giản. Biết chỗ cần kíp trước tiên sẽ chú trọng sanh vào cơi kia, giữ lấy cách [hành tŕ] giản ước sẽ chỉ chăm chú tŕ danh. Nêu lên danh hiệu ấy, các đức sẽ đều được đầy đủ. Chuyên tŕ sẽ gồm thâu trăm hạnh chẳng sót).

 

Trong đoạn văn thuộc phần lời tựa trên đây, lần trước, do thời gian hạn chế, tôi chỉ giảng câu thứ nhất. Câu thứ nhất nói về kinh Vô Lượng Thọ, đặc biệt chỉ ra A Di Đà Phật trong khi tu nhân đă phát bốn mươi tám nguyện, quả thật chẳng dễ dàng. Trong quá tŕnh chúng ta học Phật, quả thật chúng ta rất khó thấy nghe những hoằng nguyện thù thắng như vậy. Nh́n từ chỗ này, chúng ta mới hiểu thế giới Tây Phương thù thắng là thật sự có lư. Câu thứ hai nói về kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật. Hai câu này được sách Diễn Nghĩa chú giải như sau:

 

(Diễn) “Thâm” vị Quán thâm diệu, “huyền” vị Lư u huyền. Kinh trung Quán pháp, năi dĩ pháp giới tâm quán pháp giới cảnh.

(演) 深謂觀深妙，玄謂理幽玄。經中觀法，乃以法界心，觀法界境。

(Diễn: “Thâm” là phép Quán sâu mầu, “huyền” là Lư huyền diệu, u viễn. Pháp Quán được nói trong kinh chính là dùng pháp giới tâm để quán pháp giới cảnh).

 

Gộp cả ba kinh lại để nh́n, chúng ta sẽ rất dễ thấu hiểu lư luận, hành pháp, cảnh giới của pháp môn này. Pháp môn này là pháp môn Đại Thừa. Điều quan trọng nhất trong pháp môn Đại Thừa là tâm lượng phải lớn; tâm lượng chẳng lớn sẽ chẳng tương ứng với pháp môn này. Thật sự muốn cầu sanh về Tây Phương Tịnh Độ, chúng ta nhất định phải chú ư chuyện này, phải mở rộng tâm lượng của chính ḿnh. “Pháp giới tâm” là chân tâm, chẳng phải vọng tâm, chữ “pháp giới” chỉ điều ǵ? Chỉ Nhất Chân pháp giới. Nếu không có chân tâm, sẽ chẳng thể thấy toàn thể pháp giới, cho đến cảnh giới vi tế trong pháp giới. Người b́nh thường quyết chẳng thể tu [các pháp Quán trong] Thập Lục Quán Kinh được, đừng nói mười sáu phép Quán, phép Quán thứ nhất là quán “mặt trời lặn giống như cái trống treo” đă khá khó thành tựu rồi! Những cảnh giới trong những phép Quán sau đó, mỗi một tầng càng sâu mầu hơn. Nói cách khác, mỗi tầng sau càng khó quán hơn tầng trước. Lư luận [trong kinh ấy] được nói hết sức châu đáo, tường tận, do vậy, tuy chúng ta là người tu theo cách Tŕ Danh Niệm Phật, lịch đại tổ sư đại đức vẫn thường khuyến khích chúng ta đọc Quán Kinh Diệu Tông Sao v́ sách này giảng rơ đạo lư Tịnh Độ.

 

(Diễn) Sanh ư pháp giới y chánh sắc tâm, khởi phi thâm diệu? Kinh trung y chánh, đản Ứng sắc nhất tướng khả chiếu tam thân, y báo nhất trần tức Tịnh Quang độ, khởi bất u huyền?

(演) 生於法界依正色心，豈非深妙。經中依正，但應色一相可照三身，依報一塵即寂光土，豈不幽玄。

(Diễn: Sanh ra y báo và chánh báo, sắc, tâm của pháp giới, há chẳng phải là sâu mầu? Y báo và chánh báo trong kinh, chỉ một sắc tướng nơi Ứng Thân đă có thể chiếu ba thân, một mảy trần của y báo chính là cơi Tịch Quang, há chẳng u huyền ư?)

 

Đây là hành pháp, căn cứ lư luận, đồng thời là cảnh giới của mười sáu phép Quán. Y báo, chánh báo, sắc pháp, tâm pháp của mười phương thế giới đều là “duy tâm sở hiện, duy thức sở biến”. Pháp giới tâm tức chân tâm có thể hiện, thức tâm có thể biến, biến hóa sâu mầu quả thật chẳng thể nghĩ bàn! Trong Quán Kinh nói tới y báo và chánh báo trang nghiêm của thế giới Tây Phương; ở đây, sách Diễn Nghĩa đă quy nạp thành câu “đản Ứng sắc nhất tướng” (chỉ một sắc tướng nơi Ứng Thân), Ứng (應) là Ứng Thân, một tướng nơi sắc thân của Ứng Thân có thể chiếu ba thân. “Y báo nhất trần” (một hạt bụi nơi y báo) chính là Thường Tịch Quang Tịnh Độ, lư được chứa đựng trong ấy hết sức sâu. Từ Yếu Giải và Sớ Sao, chúng ta đă từng đọc thấy [bốn cơi Tịnh Độ], tuy nói bốn cơi, nhưng bốn cơi ấy viên dung. Do đây có thể biết: Trong cảnh giới, có phải là thật sự có bốn cơi hay chăng? Nếu thật sự có bốn cơi th́ làm sao bốn cơi có thể viên dung được? Chúng ta hăy nghĩ kinh Bát Nhă đă nói: “Phàm những ǵ có h́nh tướng đều là hư vọng”, “hết thảy pháp hữu vi, như mộng, huyễn, bọt, bóng”. Chúng ta hỏi: Bốn cơi có phải là pháp hữu vi hay không? Bốn cơi có sắc tướng hay không? Đă có sắc tướng, đương nhiên chẳng thể trái nghịch định luật này. Do đây có thể biết: Bốn cơi do đâu mà có? Từ tâm thức của chúng sanh biến hiện ra. Tây Phương Tịnh Độ là như vậy, [thế giới] hiện tiền của chúng ta há là ngoại lệ? Vấn đề ở chỗ tâm uế hay tịnh, tâm thanh tịnh sẽ hiện Tịnh Độ, tâm ô uế sẽ hiện uế độ, cảnh giới do chính ḿnh biến hiện.

Ví như người tâm địa thiện lương hằng ngày nằm mộng tốt lành, người ḷng dạ hiểm ác thường gặp ác mộng. Cảnh mộng ấy từ đâu mà có? Từ tâm của chính ḿnh biến hiện ra. Những cảnh giới biến hiện ra để chính ḿnh hưởng thụ, chính ḿnh biến cho chính ḿnh dùng. Mười phương thế giới cũng không ra ngoài lệ ấy, Lư và Quán ấy hết sức sâu mầu! Đặc biệt là Tây Phương thế giới. Ở Tây Phương thế giới, chẳng những là bản thân ḿnh giác chứ không mê, mà c̣n có điều thù thắng nhất là có thể ở cùng một chỗ với các vị thượng thiện nhân. Chữ “thượng thiện” chỉ các vị Đẳng Giác Bồ Tát. Cảnh giới của các vị Đẳng Giác Bồ Tát là Tịch Quang Tịnh Độ. Do vậy, sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, dẫu là hạ phẩm hạ sanh trong cơi Phàm Thánh Đồng Cư, cũng đă có thể cùng các vị Đẳng Giác Bồ Tát nắm tay cùng đi, cho thấy họ cũng có sự thụ dụng của các cơi Tịch Quang và Thật Báo. Đấy là chỗ thù thắng chẳng thể nghĩ bàn của thế giới Tây Phương.

Phép Quán quá sâu, quá huyền, cho thấy nó rất khó đối với hạng người tầm thường như chúng ta. Về Lư, chắc chắn chúng ta có thể tin tưởng, chẳng có nghi vấn, nhưng cách tu quả thật chẳng dễ dàng. Ở đây, đại sư dạy chúng ta, đối với phương pháp tu hành, càng phải nên “thủ ước” (giữ lấy cách đơn giản). “Ước” (約) là đơn giản, phương pháp tu hành càng đơn giản càng hay!

 

(Diễn) Ước giả, giản ước dă. Duy thử tứ tự, cánh vô biệt pháp, hà đẳng giản dị.

(演) 約者，簡約也。唯此四字，更無別法，何等簡易。

(Diễn: “Ước” là giản ước. Chỉ có bốn chữ, không c̣n pháp nào khác, đơn giản, dễ dàng chi bằng?)

 

Chính v́ pháp này quá đơn giản, quá dễ dàng, cho nên có người đâm ra không tin tưởng, hoài nghi, đó là một tầng chướng ngại. C̣n có một tầng chướng ngại khác nữa: Cảm thấy pháp này đơn giản, dễ dàng, chịu tu tập, nhưng không nghiên cứu sâu xa đạo lư; do vậy, tuy miệng niệm bốn chữ Phật hiệu, tâm chẳng tương ứng, niệm chẳng đúng pháp, nên cũng chẳng thể thành công. Thật ra, muốn tương ứng cũng thật sự rất đơn giản, đúng như tâm pháp do ḥa thượng Biến Dung đời Minh truyền cho Liên Tŕ đại sư. Khi ấy, lăo ḥa thượng Biến Dung là bậc đại đức đương thời, Liên Tŕ đại sư đến chỗ Ngài tham phỏng, Ngài chỉ dạy cho đại sư ba câu: “Chẳng tham lợi, chẳng tham danh, đừng nắm níu kẻ quyền quư”. Đối với những kẻ làm quan, có tiền, có thế lực trong thế gian, trọn chớ nên bợ đỡ, trọn chớ nên dựa dẫm, dùng ba câu ấy, thật thà niệm Phật!

Thành tựu một đời của Liên Tŕ đại sư, theo như lăo nhân gia nói, Ngài đắc lực nhờ lần giáo huấn ấy của pháp sư Biến Dung. Ngài đến tham phỏng thật chẳng dễ dàng, tam bộ nhất bái, lạy miết đến trước mặt lăo ḥa thượng. Lăo ḥa thượng dạy Ngài mấy câu như vậy, những người bên cạnh nghe xong, đều cười nhạo: “Từ chốn xa xôi, tam bộ nhất bái kiền thành như thế, dập đầu trước mặt lăo ḥa thượng, chúng tôi đều cho rằng lăo ḥa thượng sẽ có lời khai thị bất phàm nào khác, [hóa ra, Ngài chỉ nói những câu] tầm thường vốn nghe đă nhàm tai!” Đấy chính là như tổ Ấn Quang đă nói: “Một phần cung kính được một phần lợi ích, mười phần cung kính được mười phần lợi ích”. Liên Tŕ đại sư do tấm ḷng mười phần cung kính, nên Ngài thật sự được một đời thành tựu nhờ bốn câu sau đây: “Chẳng tham của, chẳng tham danh, chẳng nắm níu kẻ quyền quư, thật thà niệm Phật”. Thiền sư Biến Dung tuy là bậc đại triệt đại ngộ trong Thiền Tông, cuối cùng Ngài vẫn niệm Phật cầu sanh Tịnh Độ. Thế nhưng ba câu nói ấy chẳng dễ ǵ thực hiện! Mấy ai có thể bỏ tiếng tăm, lợi dưỡng? Bỏ chẳng được, sẽ chẳng tương ứng; đừng nói chẳng đắc nhất tâm, ngay cả công phu thành phiến cũng chẳng thể thành tựu. Đừng nói công phu thành phiến chẳng thể thành tựu, ngược lại c̣n chuốc lấy một thân đầy tội nghiệp, quả báo ở trong tam đồ, chúng ta chẳng thể không cảnh giác điều này. Nếu nói c̣n chút nào chưa buông xuống được, tuy văng sanh bị chướng ngại, nhưng c̣n có thể hưởng phước báo trong đường trời người th́ kể ra cũng c̣n đỡ! Chẳng những sự văng sanh của quư vị bị chướng ngại, mà c̣n bị lôi kéo vào trong ba ác đạo, rắc rối ở chỗ này!

      V́ thế, bốn chữ [A Di Đà Phật] này đơn giản thật đấy, nhưng thật sự niệm Phật cho tốt đẹp phải cần đến học vấn. Có thể buông hết thân tâm, thế giới xuống là có học vấn. Ngàn kinh, vạn luận nói ǵ cũng chẳng ngoài những điều như vậy mà thôi!

 

      (Diễn) Hựu ước giả, yếu ước dă.

  (演) 又約者，要約也。

      (Diễn: “Ước” c̣n có nghĩa là giản lược nhưng tinh yếu).

 

      Chữ “yếu” (要) ở đây là tinh yếu.

 

(Diễn) Niệm Phật công thành, vô sự bất biện, hà đẳng yếu ước?

(演) 念佛功成，無事不辦，何等要約。

(Diễn: Công Niệm Phật thành tựu, không chuyện ǵ chẳng hoàn thành, c̣n ǵ đơn giản mà tinh yếu bằng?)

 

Câu này cũng là thật. Một câu Phật hiệu niệm tốt đẹp, văng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới, vô lượng vô biên công đức đều viên măn, đúng là không chuyện ǵ chẳng hoàn tất. Ở đây, đại sư khích lệ chúng ta:

 

(Diễn) Vưu ưng thủ ước giả, dĩ Thập Lục Diệu Quán, năi toàn tánh thành tu, toàn tu thành tánh, ngộ tâm thượng sĩ, năi khắc hành tŕ.

　 (演) 尤應守約者，以十六妙觀，乃全性成修，全修成性。悟心上士，乃克行持。

(Diễn: “Càng phải nên chọn lấy cách tu tập giản ước”: Do mười sáu phép Quán mầu nhiệm chính là toàn thể tánh trở thành tu, toàn thể tu trở thành tánh, bậc thượng sĩ ngộ tâm mới có thể hành tŕ thành công được).

 

Nói rất rơ ràng! Bậc thượng sĩ ngộ tâm là ai? Chính là người đại triệt đại ngộ mới có thể tu tập được.

 

(Diễn) Sơ học hành nhân, vô do thấu bạc cố.

　   (演) 初學行人，無由湊泊故。

(Diễn: Hành nhân vừa mới học không cách nào chen chân được).

 

Học nhân sơ phát tâm quyết chẳng thể tu Quán Tưởng Niệm Phật. [Tổ khẳng định] điều này nhằm khích lệ chúng ta là hàng sơ phát tâm càng phải nên tuân thủ pháp môn Tŕ Danh Niệm Phật.

Trong lời tựa có nói “tri tiên, tắc vụ sanh bỉ quốc” (biết được điều nào là cần kíp trước tiên, sẽ chăm chú sanh về cơi ấy). Đối với yếu lănh (cương lănh quan trọng) của ba kinh, kinh Vô Lượng Thọ quả thật chú trọng nơi phát tâm. Trong đoạn trước, [sách Diễn Nghĩa] đă bảo chúng ta: “Dục nhập Di Đà nguyện hải, tất tiên ngộ triệt tự tâm, bất ngộ quảng đại chi tâm, bất nhập quảng đại nguyện hải cố” (Muốn nhập Di Đà nguyện hải, ắt trước hết phải ngộ thấu triệt tự tâm. Chẳng ngộ cái tâm rộng lớn sẽ chẳng thể nhập biển nguyện rộng lớn). Mấy câu này nói hết sức thấu triệt. Nói thật ra, Quán Kinh cũng dạy chúng ta tŕ danh niệm Phật. “Thủ ước tắc duy sự tŕ danh” (giữ lấy cách tu tập giản ước th́ chỉ có chuyên chú tŕ danh). Nh́n theo cách này, ba kinh có công đức chẳng thể nghĩ bàn! Tŕ danh có những chỗ tốt đẹp ǵ vậy? Mấy câu tiếp theo đây sẽ nêu ra các công đức và lợi ích của tŕ danh. “Cử kỳ danh hề, kiêm chúng đức nhi câu bị” (nêu lên danh hiệu ấy th́ các đức đều được trọn đủ), xin xem lời giải thích:

 

(Diễn) Cử danh kiêm chúng đức giả, do danh triệu Thể.

(演) 舉名兼眾德者，由名召體。

(Diễn: “Nêu danh kiêm các đức” là do [niệm] Phật hiệu mà cảm vời Thể).

 

“Thể” là Chân Như bổn tánh, tức là bổn tánh của chính ḿnh. Danh hiệu A Di Đà Phật chính là danh xưng của bổn tánh. Niệm danh hiệu này, sao cho Thật Thể, Thật Tướng, Thật Dụng của danh hiệu đều niệm ra được th́ mới là “thật sự tŕ danh”. Tự tánh thanh tịnh tâm vốn là giác chứ không mê. Trong Khởi Tín Luận, Mă Minh Bồ Tát gọi nó là Bổn Giác, “Bổn Giác vốn có”. Danh hiệu ấy hoàn toàn là tiếng Phạn dịch âm, có nghĩa là Vô Lượng Giác. Niệm một câu danh hiệu là niệm giác tánh của chính ḿnh, từng tiếng lay tỉnh tánh giác của chúng ta, giác chứ không mê, đó gọi là “chấp tŕ danh hiệu”, quư vị phải hiểu đạo lư này.

Nếu mỗi ngày cầm xâu chuỗi niệm danh hiệu, câu nào cũng mê chứ không giác, đó chẳng gọi là tŕ danh, chẳng gọi là niệm Phật. Phật nghĩa là giác; niệm Phật là niệm giác, niệm niệm giác chứ không mê, đó gọi là “niệm Phật”. Quư vị niệm niệm mê chứ không giác, làm sao có thể gọi là “niệm Phật”? Điều này chứng tỏ bốn chữ [danh hiệu] này chẳng dễ dàng! Chẳng trách người hiện thời nói: “Người niệm Phật th́ nhiều, người văng sanh ít ỏi!” Người ấy niệm Phật là niệm Danh Tự Phật, chẳng niệm Quán Hạnh Phật. Niệm Quán Hạnh Phật phải có phương cách. Chỉ niệm danh tự, ngay cả danh tự có nghĩa là ǵ cũng không hiểu, mê hoặc, điên đảo, niệm Phật kiểu đó làm sao thành công cho được? Niệm Quán Hạnh Phật là niệm niệm tự ḿnh đề cao cảnh giác: Chúng ta vừa mới khởi một niệm phân biệt, chấp trước nơi cảnh giới, đó là mê, đó là vô minh; vô minh liên tục phát triển không ngừng, sẽ biến thành Kiến Tư phiền năo, sẽ tạo nghiệp, thọ báo. Do vậy, một câu Phật hiệu nhằm kéo chúng ta từ mê muội quay trở lại. “Nam-mô” là quy y, từ trong mê quay đầu trở lại, trở về! Nương theo giác ngộ, nương vào giác tâm, giác tâm là thanh tịnh, giác tâm là b́nh đẳng, giác tâm là rộng lớn. Như vậy th́ mới có thể thành công. Người thật sự giác ngộ, nhất định biết đời người ngắn ngủi, khổ sở, sao cứ phải tạo nghiệp? Thời gian mấy chục năm trong khoảng khảy ngón tay đă hết, rộng tạo tội nghiệp chẳng đáng tí nào, đúng là ngu si, mê hoặc, điên đảo! Càng phải nên giác ngộ [đúng như] cổ nhân thường nói: “Hoàng tuyền lộ thượng vô lăo thiếu” (Đường đến suối vàng không phân biệt già hay trẻ). Đừng tưởng ta hiện thời vẫn trẻ, mai sau sẽ trưởng thành, quư vị có kư hợp đồng với vua Diêm La hay không? Hăy nh́n vào tháp thờ cốt trong rất nhiều chùa miếu, bao nhiêu người trẻ tuổi? Chúng ta phải đặc biệt đề cao cảnh giác điều này!

Thể của giác tâm là bản thể của Chân Như bổn tánh. Kinh thường nói “trạm tịch hư linh” để h́nh dung nó. Lục Tổ đại sư nói: “Vốn chẳng có một vật”. Đấy đều là nói về bản thể, tánh thể, Tướng của nó là thanh tịnh, b́nh đẳng, tác dụng (Dụng) của nó là đại từ đại bi. Do vậy, chúng ta phải nương vào bốn chữ này, niệm cho ra Thể - Tướng - Dụng nơi chân tánh của chính ḿnh. Thể - Tướng - Dụng của chân tánh là con người thật sự [của mỗi người chúng ta], Thiền Tông gọi [chân tánh] là “diện mục sẵn có trước khi cha mẹ sanh ra”; trong các kinh Đại Thừa, nó được gọi là “bổn hữu gia trân” (của báu sẵn có trong nhà), hoặc Như Như Phật. Kinh Hoa Nghiêm, kinh Viên Giác gọi nó là “bổn lai thành Phật” (vốn sẵn thành Phật), đều nhằm ư nghĩa này. Ở đây, [sách Diễn Nghĩa] nói đến chuyện dùng danh hiệu [của A Di Đà Phật] để chiêu cảm Thể.

 

(Diễn) Thể ngoại vô danh, Thể cụ chúng đức, tắc danh diệc kiêm chúng đức. Cố nhất xưng danh, tức xưng Phật chúng đức dă.

(演) 體外無名，體具眾德，則名亦兼眾德。故一稱名，即稱佛眾德也。

(Diễn: Ngoài Thể không có danh, Thể có đủ các đức, nên danh cũng kèm theo các đức. V́ thế, xưng danh chính là xưng niệm các đức hạnh của Phật vậy).

 

Ở đây, chữ Phật mang ư nghĩa kép: Tự Phật và Tha Phật. Tha Phật là tán thán Tây Phương giáo chủ A Di Đà Phật, Tự Phật là tâm thanh tịnh của chính ḿnh, tức Phật Tánh của chính ḿnh. Nhất định phải hiểu rơ điều này.

Câu “chuyên hồ tŕ dă, thống bách hạnh dĩ vô di” (Chuyên tŕ danh, gồm thâu trăm hạnh chẳng sót) là nói:

 

(Diễn) Dĩ nhất tâm tŕ danh, vạn duyên tự xả, tức Bố Thí hạnh. Nhất tâm tŕ danh, tam nghiệp tự tịnh, tức Tŕ Giới hạnh đẳng.

(演) 以一心持名，萬緣自捨，即布施行。一心持名，三業自淨，即持戒行等。

(Diễn: Do nhất tâm tŕ danh nên tự bỏ vạn duyên, đấy là hạnh Bố Thí. Nhất tâm tŕ danh, ba nghiệp tự tịnh, đấy là hạnh Tŕ Giới v.v...)

 

Ở đây, chỉ nêu lên hai điều trong Lục Ba La Mật, những điều khác bị tỉnh lược. Một câu A Di Đà Phật thâu nhiếp viên măn lục độ vạn hạnh. Do vậy, nói tới chuyên tŕ danh hiệu th́ “bách hạnh” mà chúng ta thường gọi là “lục độ, vạn hạnh”, toàn bộ đều được bao gồm trong ấy. Thế nhưng quư vị phải đặc biệt chú ư chữ Chuyên và chữ Tŕ. “Chuyên” (專) là chuyên nhất, tức nhất tâm tŕ danh. “Tŕ” (持) là niệm niệm chẳng quên, chẳng thể gián đoạn. Đó gọi là công phu. Thật sự quyết tâm muốn văng sanh, phải buông thân tâm thế giới xuống, phải buông sạch sành sanh, chẳng nhiễm mảy trần, niệm niệm đều mong sanh về Tây Phương. Thế giới Tây Phương tốt đẹp hơn thế giới này quá nhiều, quư vị phải hiểu điều này! Chỉ cần quư vị có mảy may tham luyến, sẽ chẳng chuyên. Tuy tŕ danh, nhưng không nhất tâm, tức là không nhất tâm tŕ danh, sự thành tựu của quư vị sẽ có vấn đề. Công phu thành phiến rất gần với nhất tâm, công phu thành phiến là giai đoạn nào vậy? Kinh nói rất rơ ràng, tuy chưa đoạn phiền năo, nhưng một câu Phật hiệu quả thật có thể chế phục phiền năo. Kinh Kim Cang nói “vân hà hàng phục kỳ tâm?” (hàng phục cái tâm như thế nào?), cái tâm vọng tưởng thật sự bị một câu Phật hiệu chế ngự. Có năng lực như vậy th́ mới gọi là “công phu thành phiến, đới nghiệp văng sanh”. Nếu công phu niệm Phật của chúng ta mà ngay cả phiền năo cũng không chế ngự được, sẽ chẳng thể văng sanh!

Thật ra, trong đời đời kiếp kiếp từ vô lượng kiếp trước, các vị đồng tu đang hiện diện đều niệm A Di Đà Phật, nhưng chẳng thể văng sanh, nguyên nhân là v́ đâu? Đời đời kiếp kiếp đều chưa đạt công phu thành phiến, một câu Phật hiệu của quư vị chẳng thể chèn ép phiền năo. Sức niệm Phật quá mỏng yếu, sức phiền năo quá mạnh mẽ, chèn ép không nổi; do vậy, không thể văng sanh được! V́ sao không chế ngự được? Quư vị không có tâm buông bỏ, không thật sự bỏ phiền năo được; đấy là một nguyên nhân lớn. Nguyên nhân thứ hai là công phu niệm Phật của quư vị không liên tục, trở thành hiện tượng “đứt đứt, nối nối”, nên công phu chẳng đắc lực! Muốn công phu đắc lực, danh hiệu phải niệm niệm liên tục, đừng để gián đoạn. Hễ đoạn th́ phiền năo nổi dậy, tham, sân, si, mạn trỗi lên. Công phu chẳng đoạn, tâm tâm niệm niệm đều là một câu A Di Đà Phật, như vậy mới có thể áp chế tập khí phiền năo, chẳng cho nó dấy lên hiện hành. Đàn áp lâu ngày, Phật hiệu có sức mạnh th́ mới có thể đới nghiệp văng sanh.

C̣n có một nhân tố trọng yếu nữa, kinh nói “tâm chẳng điên đảo”. Người niệm Phật sợ nhất là lúc lâm chung nghiệp chướng hiện tiền. Đó là ǵ? Có bệnh khổ! Hễ có bệnh khổ sẽ nguy hiểm, chuyện này là chuyện phiền phức to lớn. Khi lâm chung cầu ǵ? Cầu qua đời tốt lành. Cổ nhân Trung Quốc nói tới Ngũ Phước, tức là phước báo gồm có năm thứ; trong Ngũ Phước có “thọ khảo chung”, nghĩa là khi chết không bị bệnh khổ, tỉnh táo, sáng suốt, hiểu biết rơ ràng, đó là đại phước báo. Trong Ngũ Phước, phước báo lớn nhất là điều này. Khi lâm chung tỉnh táo, sáng suốt, hiểu biết rơ ràng, chẳng đau khổ chút nào, dẫu người ấy chẳng học Phật, cũng trọn chẳng đọa trong ba ác đạo, v́ người ấy sáng suốt. Phàm những ai đọa ác đạo, [lâm chung] đều mê hoặc, điên đảo. Nếu người ấy tỉnh táo, sáng suốt, làm sao có thể nh́n vào đường súc sanh [mà ưa thích], làm sao có thể yêu mến ngạ quỷ đạo được? Đó là chuyện không thể có! Người sáng mắt sẽ khéo chọn lựa. Do vậy, người ấy cũng đến hưởng phước báo trong hai đường trời - người. Nếu là người học Phật, quyết định văng sanh, quư vị chọn sanh vào Tây Phương Cực Lạc thế giới. Do vậy, quư vị muốn phán đoán một người có thật sự văng sanh hay không, hăy xem lúc lâm chung người ấy có tỉnh táo hay không, có thể [dựa vào đó] để phán đoán gần đúng tám chín phần trong mười phần. Khi lâm chung bị đau khổ là không được rồi!

Trong quá khứ, khi tôi xuất gia chưa được bao lâu, Phó Hội Trưởng Cư Sĩ Lâm của Hội Niệm Phật chùa Lâm Tế tại Viên Sơn[4] văng sanh, tướng trạng rất tệ. Ông ta b́nh thường hướng dẫn người khác niệm Phật, đến khi chết đau khổ cực điểm. Chẳng những chính ḿnh không thể niệm Phật, mà người khác niệm Phật cho ông ta nghe, ông ta c̣n chửi họ. Khi ấy, hết thảy Phật hiệu đều cự tuyệt, chẳng nghe, quư vị nói xem c̣n có cách ǵ nữa đây! Nghiệp chướng quá nặng! Chúng tôi trông thấy hiện tượng này, mới hiểu văng sanh chẳng dễ dàng! Từ cổ đến nay, tổ sư đại đức dạy chúng ta tu phước, tu phước báo chẳng cần hưởng phước, để dành đến lúc lâm chung phước báo hiện tiền, tâm chẳng điên đảo, có thể chọn lựa thế giới Cực Lạc để an ổn văng sanh. Hiện thời, trong thế gian này, cắn chặt răng chịu khổ đôi chút, coi sự khổ ấy chẳng thấm vào đâu, đời đời kiếp kiếp đều bị những nhân tố ấy làm hỏng đại sự của chính ḿnh, đời này giác ngộ rồi, phải nên quay đầu! Do vậy, phải sốt sắng tu phước, nhưng chớ nên hưởng phước, phải mở rộng tâm lượng của chính ḿnh, phải buông xuống hết thảy các duyên, tự bỏ vạn duyên. Trừ phi quư vị chẳng nhất tâm, hễ nhất tâm, đương nhiên sẽ bỏ được! Trong tâm có vướng mắc sẽ chẳng phải là nhất tâm tŕ danh. Trong nhất tâm tŕ danh, chắc chắn không có một vọng niệm nào, không có tơ hào vướng mắc nào! Bố Thí Ba La Mật của quư vị được viên măn, tức là tu tâm bố thí. Nhất tâm tŕ danh, tam nghiệp tự nhiên thanh tịnh, đấy là Tŕ Giới Ba La Mật. Nhất tâm tŕ danh, chắc chắn quư vị chẳng tranh chấp với người khác, “đối với người chẳng tranh, đối với cơi đời chẳng cầu”, đấy là Nhẫn Nhục Ba La Mật. Niệm niệm tiếp nối, đấy là Tinh Tấn Ba La Mật.

Pháp môn Niệm Phật thật sự đơn giản, nhưng trọng yếu, danh xứng với Thật, chẳng sai chút nào! Ai cũng có thể tu, ai cũng có thể thành tựu, tùy thuộc quư vị có chịu tu hay không! Nói cách khác, Vô Thượng Bồ Đề ai nấy đều có phần. Đừng nghĩ ta rất ngu si, rất nghèo hèn, không ai chẳng có phần! Pháp này thích hợp khắp ba căn, thâu tóm độn căn lẫn lợi căn. Nói thành thật, kẻ nghèo túng hèn kém đâm ra dễ thành công hơn, v́ sao? Họ bỏ dễ dàng, chẳng có phiền năo! Càng giàu có, sang trọng, càng khó tu pháp môn này! Vướng mắc càng nhiều, không buông xuống được! Do vậy, phải xả, phải bỏ sạch, bỏ ǵ? Bỏ những thứ gây chướng ngại văng sanh, những thứ ấy quư vị không bỏ được! Chúng đều là những thứ gây chướng ngại văng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới, chuyện này phiền phức to lớn; do vậy, giác ngộ chính là giác ngộ chuyện này!

 

(Sớ) Tức tiền Đại Bổn, Quán Kinh, giảo nhi luận chi.

(疏) 即前大本觀經，較而論之。

(Sớ: Trên đây là so sánh để định luận Đại Bổn A Di Đà Kinh và Quán Kinh).

 

Chữ “tức tiền” chỉ đoạn lời tựa ở phía trên, Đại Bổn là kinh Vô Lượng Thọ, Quán Kinh là Thập Lục Quán Kinh. Gộp cả ba kinh Tịnh Độ lại để nh́n, so sánh chúng để nói.

 

(Sớ) Tri tŕ danh vưu vi yếu ước dă.

(疏) 知持名尤為要約也。

(Sớ: Biết tŕ danh thật là tinh yếu, đơn giản vậy).

 

Đây mới là thật sự phát hiện phép Tŕ Danh thật là đơn giản, thật khẩn yếu, giản ước.

 

      (Sớ) Quảng đại giả, dĩ tứ thập bát nguyện, b́nh bao u hiển, thống quát thánh phàm, quảng đại khôi hoằng, mang vô bạn ngạn, nhập chi tất hữu diêu tiệm, cố quư tri tiên.

  (疏) 廣大者，以四十八願，帡包幽顯，統括聖凡，廣大恢宏，茫無畔岸，入之必有繇漸，故貴知先。

      (Sớ: “Rộng lớn” là do bốn mươi tám nguyện phủ trọn u, hiển, gồm hết thánh, phàm, rộng lớn, bao la, mênh mông không bờ bến, vào trong ấy ắt sẽ có thể chứng nhập dần dần; v́ thế, cốt yếu là phải biết điều nào là cần kíp trước tiên).

     

      Mấy câu này nói về kinh Vô Lượng Thọ, tức [A Di Đà] Đại Kinh. Trong Đại Kinh, chúng ta có thể thấy được sự vĩ đại của A Di Đà Phật, mười phương ba đời hết thảy chư Phật chẳng thể sánh bằng, đạo lư này hết sức hiển nhiên. Từ kinh luận, chúng ta đọc thấy [chuyện như thế này] rất nhiều: Hễ nói đến thành Phật, bất luận là luận theo mặt Sự hay nói theo mặt Lư, không ǵ chẳng phải là phá sạch hai thứ chấp, tức là đoạn sạch Ngă Chấp, Pháp Chấp cũng phải đoạn hết, Kiến Tư, Trần Sa, Vô Minh thảy đều đoạn sạch, chứng trọn vẹn ba đức (Pháp Thân, Bát Nhă, Giải Thoát), đó gọi là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Tám vạn bốn ngàn pháp môn chỉ là những mánh khóe nhằm tu chứng mà thôi, bất luận dùng phương pháp nào cũng đều có thể thành Vô Thượng Đạo. Lục Ba La Mật, tùy tiện dùng điều nào cũng đều được cả! Ví như dùng Bố Thí, tức Xả, ta có thể bỏ sạch Ngă Chấp lẫn Pháp Chấp; Kiến Tư, Trần Sa, Vô Minh đều bỏ sạch, sẽ thành Phật. Pháp môn nào cũng được, pháp môn b́nh đẳng, tuy khác đường lối nhưng cùng về một nơi. Sau khi thành Phật, Phật Phật đạo đồng, trí huệ, đức tướng hoàn toàn chẳng khác nhau!

      Thế nhưng, hết thảy chư Phật lúc tu nhân phát tâm mỗi vị mỗi khác. Hiện thời, chúng ta phát tâm quá bé, chẳng những không thể gọi là Bồ Đề tâm, mà chúng ta phát ra cái tâm “công lợi”[5], v́ sao chúng ta học Phật? Hy vọng “ĺa khổ, được vui”. Ĺa khổ, được vui là cái tâm công lợi. Hiện tại chúng ta khổ quá, hy vọng cuộc sống thoải mái một chút, hy vọng học Phật có thể phát tài, hy vọng học Phật sẽ có thể trường thọ, hy vọng học Phật người nhà được b́nh an, v́ những lẽ đó. Nói cách khác, từ trước đến nay, chưa hề phát tâm liễu sanh tử, thoát tam giới, không hề có! Miệng đúng, tâm sai, miệng nói ta muốn thoát tam giới, nhưng tâm chẳng hề mong thoát khỏi tam giới. Miệng nói muốn văng sanh, chúng ta đả Phật thất tại đây, bảy ngày sẽ văng sanh, chẳng một ai đến cả. Không được đâu! Bảy ngày sau sẽ chết, mạng tôi c̣n dài lắm! Chẳng có ai đến hết, miệng đúng, tâm sai!

      Chúng ta thấy Lục Tổ phát tâm quá hy hữu! Theo Đàn Kinh chép, Ngài đến núi Hoàng Mai, Ngũ Tổ hỏi Ngài: “Ngươi đến để làm ǵ?” Ngài thưa: “Con đến làm Phật!” Không cầu chi khác, chỉ muốn đến làm Phật! Phát tâm như vậy, khẩu khí như thế đó, đúng là từ trước đến giờ chúng ta chưa hề thấy, chưa hề nghe nói tới. Điều này thật sự chẳng thể nghĩ bàn, khiến cho người khác kính phục; nhưng đem so Lục Tổ với A Di Đà Phật, Lục Tổ sai kém quá xa! Lục Tổ nói “con đến làm Phật”, rất mơ hồ, không rơ ràng cho lắm. Bốn mươi tám nguyện của A Di Đà Phật, mỗi một điều đều rất cụ thể, rất thực tế, Lục Tổ chẳng thể nào sánh bằng được! Nh́n như vậy th́ tuy Phật Phật đạo đồng, nhưng do khi tu nhân phát tâm khác nhau, phát tâm nhất định có kết pháp duyên. Do phát tâm khi tu nhân, mỗi một vị Phật kết pháp duyên với hết thảy chúng sanh khác nhau.

      Bốn mươi tám nguyện của A Di Đà Phật quá sức rộng lớn. Phát tâm trong khi tu nhân đă phát ra cái tâm ấy, quả thật rất khó có, thật sự chẳng dễ dàng! Chúng ta đọc kinh Vô Lượng Thọ, đọc bốn mươi tám nguyện phải thấu hiểu được một chút ư nghĩa, tâm ấy quả thật đại từ bi, quá thanh tịnh, quá rộng lớn, không ai sánh bằng! Chúng ta cũng có cái tâm thanh tịnh ấy, cũng có ḷng từ bi ấy, cũng có cái tâm rộng lớn ấy, nhưng không phát được, v́ sao không phát được? Bị vô minh mê hoặc, bị nghiệp chướng gây chướng ngại, tuy có, chẳng thể hiển lộ, chẳng phát ra được!

 

      (Diễn) U hiển thánh phàm giả, u chỉ tam đồ, hiển chỉ nhân thiên, thánh chỉ tam thừa, phàm chỉ lục đạo.

      (演) 幽顯聖凡者，幽指三途，顯指人天，聖指三乘，凡指六道。

     (Diễn: “U hiển thánh phàm”: “U” chỉ tam đồ, “hiển” chỉ trời người, “thánh” chỉ tam thừa, “phàm” chỉ sáu đường).

 

Bốn mươi tám nguyện bao gồm trọn khắp, hữu t́nh chúng sanh trong chín pháp giới đều được bao gồm trong ấy. Quư vị thấy tâm người ta lớn dường ấy! Tôi thường khuyến khích các đồng tu cầu văng sanh, nhất định phải bắt đầu bằng tu cái tâm b́nh đẳng. Bắt đầu tu cái tâm b́nh đẳng từ đâu? Từ oán thân b́nh đẳng, chướng ngại trong tâm lượng của chúng ta mới có thể trừ sạch. Oán thân là bất b́nh đẳng lớn nhất! Nếu tâm quư vị trọn chẳng dung nạp kẻ oan gia đối đầu, làm sao quư vị có thể dung nạp Tam Thừa lục đạo? Ắt phải trừ sạch [những quan niệm, chấp trước oán thân]! Trừ sạch sẽ khiến cho chính quư vị mau chóng thành Phật. Quư vị có thể chướng ngại kẻ oán gia đối đầu hay không? Chẳng thể chướng ngại hắn! Thật ra, hắn cũng chẳng thể chướng ngại quư vị! Tự ḿnh sanh chướng ngại, đáng thương thay! Ngẫu Ích đại sư nói rất hay: “Cảnh duyên vô hảo xú”, tức là cảnh giới bên ngoài không có tốt hay xấu, chẳng có thiện hay ác, chúng đều là trung lập. Hết thảy thiện, ác, tốt, xấu đều do cái tâm của chính ḿnh sanh ra, chính ḿnh chướng ngại chính ḿnh. Nói ngược lại sẽ là: Chính ḿnh thành tựu chính ḿnh. Do vậy, nghiệp chướng quyết chẳng phải do người bên ngoài chướng ngại ḿnh. Nếu quư vị nói người ngoài chướng ngại ḿnh, tức là trên chướng lại chồng thêm chướng, đă mê càng thêm mê, bên ngoài làm sao có thể chướng ngại quư vị được? Nếu người ngoài có thể chướng ngại khiến quư vị chẳng thành tựu, hay người bên ngoài thật sự có thể giúp đỡ quư vị, mười phương chư Phật đại từ đại bi cũng giúp cho quư vị thành Phật rồi! Chính là v́ chư Phật Như Lai chẳng thể giúp quư vị thành Phật, yêu ma quỷ quái cũng chẳng thể chướng ngại quư vị thành Phật. Chướng ngại không được! Nói chung, chuyện này là chuyện của chính ḿnh.

Trong Đàn Kinh, Lục Tổ nói rất hay: “Người học Phật phải tự ngộ, tự tu, tự chứng”, chẳng phải là người khác giúp quư vị thành tựu! Do vậy mới nói: “Mười phương ba đời chư Phật chẳng độ chúng sanh”. Thật đấy! Phật chẳng độ chúng sanh, v́ quư vị tự độ! Quư vị tự ngộ, tự tu, tự chứng, tự độ, Phật đâu có độ quư vị? Phật chỉ làm Tăng Thượng Duyên cho chúng ta mà thôi, nhắc nhở bản thân chúng ta hăy [tự ngộ, tự tu, tự chứng], tự ḿnh làm như vậy th́ mới có thể tự độ. Do vậy, thành công hay thất bại hoàn toàn do ḿnh chịu trách nhiệm! Người giác ngộ, kẻ hiểu rơ, quyết chẳng oán trời hờn người. Nay chúng ta từ phải trừ sạch tội chướng trong tâm từ vô thỉ kiếp đến nay, tội chướng lớn nhất là bất b́nh đẳng. Quư vị vốn có B́nh Đẳng Tánh Trí, nhưng do quư vị không b́nh đẳng, nó chuyển biến thành Mạt Na thức. Nay học Phật, Phật bảo quư vị chuyển thức thành trí; khi mê bèn chuyển trí thành thức, chúng ta biến thành t́nh trạng như hiện tại. Sau khi giác ngộ, chuyển thức thành trí, khôi phục diện mục vốn có của chúng ta, đó mới gọi là học Phật.

Tôi thường khuyên người ta, đối với kẻ oán gia đối đầu số một, hăy viết một tấm Trường Sanh Lộc Vị cho hắn, đem thờ bên cạnh tượng Phật, mỗi ngày sáng tối lễ Phật đều lễ hắn, coi hắn như Phật vậy, quư vị có chịu làm hay không? Quư vị không chịu làm, tội chướng của chính ḿnh đừng mong dẹp trừ! Có người cũng làm theo, làm được mấy ngày, đến nói với tôi: “Không được rồi! Sân tâm của con vẫn c̣n, thấy kẻ ấy vẫn nổi nóng, làm sao bây giờ?” Tôi bảo anh ta: “Anh mới thờ mấy bữa, công phu chưa đến mức! Đối đăi với kẻ oán gia đối đầu như Phật, Bồ Tát, tâm sẽ b́nh. Tâm b́nh khí ḥa, thân thể cũng khỏe mạnh, công phu tăng tấn, hết sức khẩn yếu!”

Mấy câu tiếp theo đây nói về tâm lượng rộng lớn, nguyện lực vô cùng. Dưới đây là mấy câu hết sức trọng yếu!

 

(Sớ) Cố quư tri tiên.

(疏) 故貴知先。

(Sớ: Cho nên điều cốt yếu là phải biết đâu là chuyện cần kíp trước tiên).

 

Đây là nói: Học Phật th́ trước tiên là phát đại nguyện, trước tiên phải phát đại tâm.

 

(Sớ) Truyền viết: “Tri sở tiên hậu, tắc cận đạo hỹ”.

(疏) 傳曰：知所先後，則近道矣。

(Sớ: Có lời dạy rằng: “Biết trước sau th́ gần với đạo vậy”).

 

Đây là lời Khổng lăo phu tử nói. Câu này trích từ Luận Ngữ. “Truyền” (傳) là lời hay đẹp, cách ngôn của tiền nhân để lại. Quư vị biết chuyện nào trước, chuyện nào sau, th́ sẽ gần với đạo. Do vậy, người học đạo, trước hết phải mở rộng tâm lượng, trước hết phải phát đại nguyện. Ngày nay, có rất nhiều người trong chúng ta phát nguyện giả dối, là vọng ngữ, cứ một lần phát nguyện là một lần tạo tội nghiệt. “Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ”, nguyện ấy lớn lắm! Ta vẫn c̣n có kẻ thù, hễ trông thấy là nổi nóng, ta độ chúng sanh, ta chẳng độ kẻ ấy! Đủ thấy nguyện ấy là vọng ngữ, mỗi lần phát nguyện là một lần gây trọng tội, tự ḿnh tạo nghiệp chướng mà chẳng hiểu! Trong tương lai, gặp vua Diêm La, vua Diêm La phán tội vào địa ngục, nói kẻ ấy phạm tội, [liền căi] “tôi đâu có tội!” Đâu có biết hằng ngày khởi vọng ngữ là tội. Quen thói trở thành tự nhiên, chẳng biết chính ḿnh đang tạo tội: Hằng ngày đối trước Phật, Bồ Tát, buổi sáng dối gạt một lần, buổi tối dối gạt lần nữa, làm sao không có tội? Buổi sáng quư vị đọc Tam Quy Y, buổi tối đọc Tam Quy Y, Tam Quy Y là quy y Phật, Phật là giác chứ không mê, nhưng chính ḿnh hằng ngày vẫn đang mê chẳng giác, hết cách rồi! Lần này, tôi lưu thông cuốn Thích Môn Pháp Giới Lục, trong ấy chỉ có một trăm hai mươi bốn điều, đính kèm phần trích lục pháp ngữ của Liên Tŕ đại sư, quư vị đọc kỹ sẽ hiểu. Trong ấy có những tấm gương: Có người xuất gia chết đi bị vua Diêm La lôi ra thẩm vấn, người ấy cứ ngỡ ḿnh chẳng có tội lỗi ǵ, kết quả khi bị vua Diêm La moi ra từng điều một, hoàn toàn là tội lỗi. Do vậy, nhất định phải tin tưởng nhân quả. Đại sư nói rất đúng, trước hết, phải phát đại nguyện, pháp môn này lấy Tín, Nguyện, Hạnh làm ba món tư lương. Điều đầu tiên là phải mở rộng tâm lượng, “tâm bao khắp thái hư, lượng trọn khắp các cơi nước nhiều như cát”, có thể thật sự phát tâm to lớn ngần ấy, th́ nguyện lực của quư vị và nguyện lực của A Di Đà Phật sẽ chẳng sai khác cho mấy. Công phu chẳng bằng Ngài, nhưng tâm lượng của ta chẳng nhỏ hơn Ngài. Thật đấy, chẳng giả đâu! Có thể dung người, có thể bao hàm người khác th́ hạng người ấy có phước.

“Tiên hậu”: Trước phát nguyện, sau tŕ danh. Phát nguyện là chân tâm hiện tiền, tŕ danh là niệm niệm gọi ra chân tâm. A Di Đà Phật là vô lượng giác tâm, giác là chân tâm, mê là vọng tâm. Nếu biết trước sau th́ sẽ gần với đạo. Câu nói này của Khổng lăo phu tử có tánh nguyên tắc, bất luận dùng vào đâu cũng đều thích đáng; nếu áp dụng vào pháp môn niệm Phật th́ đạo này sẽ là vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, Vô Thượng Bồ Đề đại đạo.

 

 (Sớ) Thâm huyền giả.

(疏) 深玄者。

(Sớ: Sâu thẳm u huyền là...)

 

Bắt đầu từ chỗ này, dùng Quán Kinh để so sánh.

 

(Sớ) Dĩ môn phân thập lục.

(疏) 以門分十六。

(Sớ: Do môn quán tưởng này được chia thành mười sáu pháp).

 

Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh chia thành mười sáu phép Quán.

 

(Sớ) Sự phỉ nhất đoan, nhi phục diệu quán tinh vi, sơ tâm mị cập, thao chi tất đắc kỳ yếu, cố ưng thủ ước.

(Diễn) Sơ tâm mị cập giả, Diệu Tông Sao vân: “Quán tuy thâm diệu, bổn bị sơ tâm, nhược năng tấn công, hà ưu bất tựu?”

(疏) 事匪一端，而復妙觀精微，初心靡及，操之必得其要，故應守約。

　 (演) 初心靡及者，妙宗鈔云：觀雖深妙，本被初心，若能進功，何憂不就。

(Sớ: Sự chẳng phải chỉ có một mối, phép Quán mầu nhiệm lại tinh vi, hàng sơ tâm chẳng thể thực hiện được. Hễ tu tập, ắt phải nhận biết chỗ quan trọng, v́ thế, phải nên chọn lấy cách giản ước.

Diễn: “Hàng sơ tâm chẳng thể thực hiện được”: Sách Diệu Tông Sao viết: “Phép Quán tuy sâu mầu, nhưng cũng thích hợp cho hàng sơ tâm. Nếu có thể gắng công, lo ǵ chẳng thành tựu?”).

 

Đây lời Trí Giả đại sư nói khi chú giải Quán Kinh. Trong phần trên đă có nói pháp Quán gồm Thứ Đệ Tam Quán và Nhất Tâm Tam Quán. Pháp Quán tuy sâu mầu, nhưng chiếu theo Lư để nói th́ người mới phát tâm cũng có thể tu tập được. Ngài vốn cũng v́ hàng sơ phát tâm mà nói, tuân theo thứ tự định sẵn, từ cạn đến sâu, “nhược năng tấn công”, “tấn” (進) là tinh tấn, “công” (功) là công phu. Nếu có thể tinh tấn th́ “hà ưu bất tựu” (lo ǵ chẳng thành tựu), “tựu” (就) là thành tựu. Lẽ đâu chẳng thành tựu?

 

(Diễn) Nhi đại sư như thử thuyết giả.

(演) 而大師如此說者。

      (Diễn: Nhưng đại sư nói như vậy).

 

      Chữ “đại sư” chỉ Liên Tŕ đại sư, Ngài nói hàng sơ phát tâm sợ chẳng thể tu tập được [các phép Quán] v́ hai ư nghĩa như sau:

 

      (Diễn) Nhất giả, dĩ kim chánh kiến lập Tŕ Danh pháp môn cố.

(演) 一者，以今正建立持名法門故。

      (Diễn: Một là v́ nay đang kiến lập pháp môn Tŕ Danh).

 

      V́ pháp được lăo nhân gia đề xướng là Tŕ Danh Niệm Phật. Tŕ Danh Niệm Phật dễ dàng hơn pháp Quán rất nhiều.

 

      (Diễn) Nhị giả, sơ tâm diệc thậm bất đồng, hữu cụ túc viên giải chi sơ tâm, năi chí hữu mang nhiên vị thức chi sơ tâm cố.

      (演) 二者，初心亦甚不同，有具足圓解之初心，乃至有茫然未識之初心故。

      (Diễn: Hai là v́ hàng sơ tâm hết sức khác nhau. Có người là sơ tâm nhưng trọn đủ sự hiểu biết trọn vẹn, cho đến có hàng sơ tâm hoang mang chẳng hiểu biết ǵ).

 

      Lời này hết sức có lư. Kẻ sơ phát tâm thật sự chẳng giống nhau. Lấy Tứ Giáo của tông Thiên Thai để luận định th́ Sơ Phát Tâm trong Tạng, Thông, Biệt, Viên khác nhau. Có người nghe kinh Hoa Nghiêm nói tới hàng Sơ Tín Bồ Tát, Thập Tín, Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng, Thập Địa, rất nhiều đồng tu đến hỏi tôi: “Chúng con hiện thời có được coi là Sơ Tín Bồ Tát hay không?” Kinh Hoa Nghiêm là Viên Giáo. Trong kinh giảng rất rơ ràng điều kiện để thuộc về hàng Sơ Tín Bồ Tát của Viên Giáo. Điều kiện ǵ vậy? Tám mươi tám phẩm Kiến Hoặc trong tam giới đă đoạn sạch th́ mới gọi là Bồ Tát thuộc địa vị Sơ Tín. Chúng ta xem nhé, tám mươi tám phẩm Kiến Hoặc đoạn sạch th́ giống như Tu Đà Hoàn trong Tiểu Thừa. Nếu Tiểu Thừa của Tu Đà Hoàn hồi Tiểu hướng Đại, hướng tới Viên Giáo, họ sẽ là Sơ Tín vị Bồ Tát, chúng ta đâu có đủ tư cách! Nếu nói theo Tạng Giáo, đại khái là không sai khác lắm. Chúng ta là hạng Sơ Phát Tâm mơ mơ màng màng, mờ mịt chẳng hiểu biết như vậy th́ cũng có thể nói quư vị là hàng Sơ Phát Tâm Bồ Tát trong Tạng Giáo. Do vậy, Sơ Phát Tâm chẳng dễ dàng đâu nhé!

      Trong Đại Thừa Khởi Tín Luận, bắt đầu tin tưởng vào Đại Thừa, bắt đầu tin tưởng th́ đương nhiên là sơ tâm, nhưng điều kiện cao lắm. Địa vị Kiến Đạo trong Đại Thừa là phải phá một phẩm vô minh, thấy một phần chân tánh. Do vậy, chuẩn mực này là cao nhất. Địa vị Bồ Tát được nói trong kinh Kim Cang giống như Đại Thừa Khởi Tín Luận, đấy là tiêu chuẩn cao nhất. Địa vị Sơ Phát Tâm Bồ Tát trong bốn mươi mốt địa vị Pháp Thân đại sĩ chính là Sơ Trụ trong Viên Giáo. Do v́ Sơ Phát Tâm khác nhau, “sơ tâm diệc thậm bất đồng” (sơ tâm hết sức khác nhau), chẳng thể nói hàm hồ, luông tuồng: Chúng ta đều gọi là Sơ Phát Tâm, chẳng thể nói như vậy được! “Hữu cụ túc viên giải chi sơ tâm” (có hàng sơ tâm trọn đủ sự hiểu biết trọn vẹn) chính là Sơ Tín Bồ Tát trong Viên Giáo. Đối với Sơ Tín Bồ Tát trong Viên Giáo th́ không có vấn đề ǵ, đừng nói là Thứ Đệ Tam Quán, ngay cả Nhất Tâm Tam Quán, Ngài đều có thể tu, có thể học được, chỉ cần người ấy thật sự tinh tấn không biếng nhác, quả thật sẽ thành tựu. Thế nhưng, đối với hết thảy những kẻ sơ tâm vô tri mờ mịt Phật pháp, bảo họ tu pháp môn Niệm Phật th́ được! Quả thật dễ dàng, chứ giảng những lư luận, phương pháp và cảnh giới trong Thập Lục Quán Kinh cho họ, sợ rằng họ nghe không hiểu, v́ kinh ấy thật sự có mức độ khá sâu.

      “Thao chi tất đắc kỳ yếu, cố ưng thủ ước”: Ư nói chúng ta thật sự muốn đạt được công đức, lợi ích chân thật trong Phật pháp, thành tựu công đức và lợi ích chân thật ngay trong một đời th́ quư vị nhất định phải hiểu đạo lư này. Nếu chẳng thành tựu trong một đời này, bất luận đạt được lợi ích như thế nào cũng đều uổng công. Quư vị đắc Thiền Định cũng hay khai ngộ cũng thế, đều vô ích, hễ đầu thai lại bị mê muội khi cách ấm. Do vậy, công đức lợi ích thật sự là trong Tây Phương Tịnh Độ. Thật sự sanh về Tây Phương Tịnh Độ mới được coi là thật sự đạt được công đức, lợi ích. Trừ điều này ra, những thứ khác đều chẳng thể gọi là công đức lợi ích chân thật, chúng ta phải đặc biệt chú ư điều này.

      Những ǵ chúng ta đạt được trước mắt toàn là cảnh giới trong mộng; nếu thật sự giác ngộ, chúng hoàn toàn rỗng tuếch! Tuy nay vẫn c̣n chưa chết, chết rồi mới hiểu cổ nhân nói “vạn ban tương bất khứ, duy hữu nghiệp tùy thân” (mọi thứ không mang được, chỉ có nghiệp theo thân), không mang theo được thứ ǵ hết! Thế nhưng chúng ta có giác ngộ hay không? Mỗi ngày, tối đến quư vị đi ngủ là một lần chết nhẹ nhàng, cứ cách vài tiếng đồng hồ quư vị phải chết nhẹ nhàng một bận, quư vị có giác ngộ hay chưa? Quư vị ngủ say vùi, có đem theo thứ ǵ vào dùng trong mộng được hay chăng? Chẳng mang theo ǵ cả! Không có thứ ǵ là của quư vị, ngay cả thân thể, quư vị ngủ rồi, người ta khiêng cái thân quư vị đi, quư vị cũng không biết, thân chẳng phải là chính ḿnh, huống hồ vật ngoài thân! Mỗi ngày tỉnh giấc phải khéo suy nghĩ một phen, thế gian này chẳng có thứ ǵ là của chính ḿnh, quư vị phải thường nghĩ đến điều này, quư vị sẽ giác ngộ, mà cũng chẳng c̣n tạo tội nghiệp nữa! Chính ḿnh chẳng kiếm phiền phức cho chính ḿnh, sau đấy, quư vị mới giác ngộ rằng: Hết thảy người trong thế gian và xuất thế gian cũng không có cách nào tạo phiền phức cho quư vị được, mà cũng chẳng có cách nào giúp đỡ quư vị. Tự ḿnh giúp chính ḿnh, mà tự ḿnh cũng chướng ngại chính ḿnh. Trong Phật pháp có câu “vô y đạo nhân”, tức là không dựa dẫm, không ỷ lại, chuyện ǵ cũng cậy vào chính ḿnh th́ mới gọi là “vô y đạo nhân”! Phật pháp dạy chúng ta phải tự ḿnh nương tựa chính ḿnh, chẳng dối người, đó là không mê tín, là chân thật vậy!

 

      (Sớ) Kha thị viết: “Thủ ước nhi thí bác giả, thiện đạo dă”.

(疏) 軻氏曰：守約而施博者，善道也。

(Sớ: Mạnh Kha nói: “Tiết kiệm, nhưng bố thí rộng răi, th́ là thiện đạo”).

 

Đây là lời Mạnh Tử nói.

 

(Diễn) Thủ ước vị tu thân.

(演) 守約謂修身。

(Diễn: “Thủ ước” nghĩa là tu thân).

 

Tự ḿnh phải khắc khổ, phải cần kiệm.

 

(Diễn) Thí bác vị thiên hạ b́nh.

(演) 施博謂天下平。

(Diễn: “Bố thí rộng răi” ư nói: thiên hạ yên b́nh).

 

“Thí” (施) là bố thí, chịu hy sinh chính ḿnh để giúp đỡ người khác, ai nấy đều có thể làm như vậy th́ thiên hạ thái b́nh, thiên hạ mới đạt đến công b́nh. Người khác chưa thể làm, chứ chúng ta nhất định phải làm. Đối với hết thảy mọi người trong thiên hạ, chúng ta đều đối xử bằng tấm ḷng b́nh đẳng, đối đăi bằng cái tâm công chánh. Giản ước là tu phước, cần kiệm là tu phước. Dùng cái tâm công chánh, tâm công b́nh, tâm thanh tịnh để đối đăi hết thảy mọi người, đó gọi là Bố Thí. Đấy là Bố Thí Ba La Mật trong Lục Độ, là thiện đạo, là đạo đạt tốt lành tột cùng, ở đây là nói tới “đạo thành Phật, đạo văng sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới”. Nếu chúng ta nghe hiểu, thật sự hiểu rơ, từ hôm nay trở đi, hăy thực hiện đúng như thật, quư vị sẽ đạt được đạo thành Phật và đạo văng sanh Tây Phương. Nếu chịu làm theo, chịu tu theo; sau đấy mới có thể thành đạo. Hôm nay hết giờ rồi, chúng tôi giảng đến chỗ này.

 

A Di Đà Kinh Sớ Sao Diễn Nghĩa

Phần 12 hết

 


[1] Tạo Tượng Lượng Độ Kinh do quan Tổng Quản Nghi Tân Chưởng Dịch Phiên Mông Chư Văn Tây Phiên Học của Nội Các nhà Thanh dịch, được đánh số 28 trong tập 1 của Vạn Tục Tạng Kinh. Chúng tôi xin trích một đoạn như sau: “Dĩ tự thủ chỉ lượng, bách hữu nhị thập chỉ, nhục kế sùng tứ chỉ, phát tế diệc như thử, diện luân thụ tung độ, đới bán thập nhị chỉ, phân tam vi ngạch tỵ, cập hài câu đắc nhất... Ấn đường bạch hào địa, quảng đới bán nhất chỉ, mi như sơ nguyệt nha, trung cao trường tứ chỉ, nhĩ quảng hữu nhị chỉ, tiêm đẳng mi trung tế, đỗng minh khoan tứ túc, khiếu khổng đắc bán chỉ, nhĩ đóa cao tứ mạch, quảng phân ưng măn chỉ” (Lấy ngón tay của chính ḿnh để làm đơn vị đo, th́ tượng Phật cao một trăm hai mươi ngón tay, nhục kế cao bốn ngón tay, mí tóc cũng giống như vậy, độ rộng của khuôn mặt là mười hai ngón rưỡi, chia khuôn mặt thành ba phần là trán, mũi và cằm, mỗi phần đều nhau... Giữa hai chân mày là chỗ đặt tướng bạch hào, rộng chừng nửa ngón tay, lông mày như mảnh trăng non, chính giữa cao rộng khoảng bốn ngón tay. Tai có bề ngang bằng hai ngón tay, đỉnh tai ngang bằng với lông mày, vành tai rộng bằng bốn bàn chân [của tượng], lỗ tai rộng nửa ngón tay, trái tai có bề dày bằng bốn hạt lúa mạch, trái tai to bằng cả ngón tay).

[2] Nguyên văn “xích”, xích là đơn vị đo lường chiều dài của Trung Hoa, gần bằng một phần ba mét.

[3] Thích Môn Pháp Giới Lục do cư sĩ Quách Hàm Trai người tỉnh Hồ Nam biên soạn vào năm 1937, Ấn Quang đại sư giám định và viết lời tựa. Nội dung bao gồm những câu chuyện về tịnh hạnh cao đẹp cũng như những gương phá giới đọa lạc của các tỳ-kheo và tỳ-kheo-ni xưa nay trích từ các bộ Cao Tăng Truyện, Truy Môn Tông Hạnh Lục, Pháp Uyển Châu Lâm, Thái B́nh Quảng Kư, Phật Tổ Thống Kỷ, Tịnh Độ Thánh Hiền Lục, Trúc Song Tùy Bút v.v...

[4] Viên Sơn là một rặng núi nhỏ nằm phía Nam sông Cơ Long, phụ cận Đài Bắc. Chùa Lâm Tế này có tên gọi đầy đủ là Lâm Tế Hộ Quốc Thiền Tự, do sư Mai Sơn Tú Huyền (Mai Sơn Đằng Am) thuộc thiền phái Diệu Tâm Tự của tông Lâm Tế Nhật Bản khai sơn vào thời Đài Loan bị Nhật Bản chiếm đóng.

[5] Công lợi, gọi đầy đủ là “công lợi chủ nghĩa” (Utilitarianism, hoặc Utilism) là một học thuyết được đề xướng bởi John Stuart Mill và Jeremy Bentham. Nói tóm gọn, giá trị luân lư của một hành động được biện minh bởi mục đích mang lại hạnh phúc, sung sướng cho nhiều người nhất. Nó thường được dùng với mục đích ngụy biện cho những hành động bất kể hậu quả nếu những hành động ấy đem lại hạnh phúc, hưởng thụ cho một nhóm người nào đó. Ta thường nói là “cứu cánh biện minh cho hành động”.