Đại Phương Quảng Phật

Hoa Nghiêm Kinh

Phẩm thứ mười một

Tịnh Hạnh Phẩm

Phần 54

大方廣佛華嚴經

(十一)淨行品

Chủ giảng: Lăo pháp sư Thích Tịnh Không

Địa điểm: Hương Cảng Phật Đà Giáo Dục Hiệp Hội

Khởi giảng từ ngày mồng Bảy tháng Mười Một năm 2005

Chuyển ngữ: Bửu Quang Tự đệ tử Như Ḥa

Giảo duyệt: Đức Phong, Huệ Trang và Minh Tiến

Tập 1569

 

          Chư vị pháp sư, chư vị đồng học, xin hăy ngồi xuống. Xin xem phẩm Tịnh Hạnh thứ mười một, đoạn thứ tám trong phần Kệ Tụng, xem từ bài kệ thứ tư.

 

          (Kinh) Thịnh thử viêm độc, đương nguyện chúng sanh, xả ly chúng năo, nhất thiết giai tận.

          ()暑炎毒。當願眾生。捨離眾惱。一切皆盡。

          (Kinh: Nắng gắt, nóng độc, nguyện cho chúng sanh, bỏ ĺa các năo, hết thảy đều tận).

 

          Đây là lúc khí trời oi bức vào mùa Hạ, Bồ Tát cảm phát đại nguyện, “đương nguyện chúng sanh, xả ly chúng năo, nhất thiết giai tận” (nguyện cho chúng sanh, bỏ ĺa các phiền năo, hết thảy đều tận). “Năo” () là phiền năo; v́ sao phải bỏ sạch phiền năo? V́ trong tự tánh chẳng có phiền năo. Phiền năo do đâu mà có? Sau khi đă mê tự tánh. Nói cách khác, Tánh Đức thuần tịnh thuần thiện biến hiện thành phiền năo; hễ giác ngộ, nó sẽ lại khôi phục. Chúng tôi dùng thí nghiệm của tiến sĩ Giang Bổn Thắng để mọi người có thể lư giải chuyện này. “Thuần tịnh thuần thiện”: Thiện ở đây chẳng phải là thiện trong “thiện - ác”. Thiện trong “thiện - ác” là tương đối, chẳng phải là thanh tịnh thật sự. Bất quá sự cấu nhiễm của nó (thiện) tương ứng với Tánh Đức, chẳng trái nghịch Tánh Đức, c̣n ác th́ hoàn toàn trái nghịch Tánh Đức.

          Trái nghịch có mức độ sai khác. Chúng ta nói 0 độ (không độ) là thuần tịnh, thuần thiện. Một độ, hai độ là có sai lệch, nhưng mức độ sai lệch chẳng lớn. Đến tám độ, chín độ, mười độ, vẫn chưa coi là to lớn. Nếu sai lệch đến bốn mươi độ, bốn mươi lăm độ, đấy là rất lớn. Một trăm tám mươi độ là hoàn toàn điên đảo. Giả sử chúng ta nói đến mười pháp giới, quư vị dùng tỷ dụ này [để so sánh] xác thực là chẳng khó lănh hội! Trái nghịch Tánh Đức một trăm tám mươi độ th́ Phật pháp nói đó là tội nghiệp Ngũ Nghịch, Thập Ác, và địa ngục A Tỳ, khi ấy, cảnh giới được biến hiện là địa ngục A Tỳ; đấy là [sai lệch] một trăm tám mươi độ. [Sai lệch] một trăm sáu mươi độ sẽ là cảnh giới tốt đẹp hơn địa ngục. Quư vị cứ suy dần dần lên cao hơn, sẽ liễu giải trạng huống này. Trong tự tánh chẳng có điều này! “Nhất thiết giai tận” (Hết thảy đều tận): Hoàn toàn khôi phục Tánh Đức, đấy chính là hàng Bồ Tát thuộc địa vị Sơ Trụ trong Hoa Nghiêm.

          Trong mười Tín vị (các địa vị thuộc về Thập Tín Bồ Tát), nói thật ra, rất tuyệt diệu. Hàng Bồ Tát thuộc địa vị Sơ Tín thật sự xả ly phiền năo, đă thật sự xả ly, [nhưng là] xả ly ít phần. Phải biết điều này: Cái được xả ly chỉ là tám mươi tám phẩm Kiến Hoặc trong tam giới, tương đương với Sơ Quả của Tiểu Thừa, c̣n theo kinh Hoa Nghiêm trong Đại Thừa th́ là Bồ Tát thuộc hạng địa vị Sơ Tín. Đấy là đă thật sự xả ly phiền năo. Nói cách khác, từ lục đạo phàm phu cho đến Dục Giới Thiên, Sắc Giới Thiên, và Vô Sắc Giới Thiên, chẳng xả ly! “Chẳng xả ly” có nghĩa là họ có năng lực khống chế phiền năo, tức là đối với hai đường trời người, họ sẽ có thể khống chế được, chứ đối với A Tu La đạo, ngạ quỷ, địa ngục, và súc sanh th́ chẳng thể khống chế. Sự trái nghịch ấy quá to lớn! Đạt đến một nửa, chín mươi độ là một nửa, một nửa th́ giống như là nhân đạo. Bảy mươi, tám mươi độ th́ là thiên đạo.

          Chúng tôi vừa mới nói đến sự xả ly của Tu Đà Hoàn. Nếu dùng cái h́nh tṛn này để xem, [sẽ thấy] xả ly phiền năo bèn dần dần tiếp cận tự tánh. Ở chỗ này, có mười địa vị, nếu chúng ta dùng h́nh vẽ để xét xem, [sẽ thấy] bắt đầu từ bốn mươi lăm độ, đă thật sự xả ly phiền năo măi cho đến khi bằng zero, sẽ là bốn mươi lăm độ rồi bốn mươi bốn độ rưỡi, dần dần tiến cao hơn. Phàm phu xả phiền năo th́ cũng có thể xả, nhưng chẳng phải là thật sự xả; hễ gặp duyên, các phiền năo lại phát tác. Một người rất có tu dưỡng, mấy chục năm đều chẳng nổi giận; sự tu dưỡng ấy khá lắm, nhưng dưới một t́nh huống nào đó, người ấy sẽ phát tác. Đấy là ǵ? Đấy là xả, nhưng chẳng ly! Trong Phật pháp, trạng huống ấy được gọi là “phục phiền năo” (伏煩惱, chế ngự phiền năo), thông t́nh đạt lư, người ấy thông hiểu. Qua lại với người khác nói chung là phải học nhẫn nại, nhẫn nại th́ sẽ có thể khống chế t́nh tự của chính ḿnh. Tuy chẳng buông xuống thất t́nh ngũ dục, nhưng ở trong hoàn cảnh thất t́nh ngũ dục, sẽ có thể đúng mức bèn dừng; đấy là nhân đạo. Nho gia nói đến Lễ, Lễ có chừng mực, chớ nên bất cập, mà cũng chớ nên thái quá, tức là nó có tiêu chuẩn.

          Chúng ta biết loài người có tiêu chuẩn của loài người, Dục Giới Thiên có tiêu chuẩn của Dục Giới Thiên. Do Dục Giới Thiên có sáu tầng, cho nên có sáu loại tiêu chuẩn khác nhau; càng lên cao hơn, [dục vọng sẽ] càng mỏng. Đến Sắc Giới Thiên, dục hoàn toàn bị chế phục, có thể nói là hoàn toàn chẳng khởi tác dụng. Điều ǵ chế phục [dục vọng]? Định Huệ. Người ấy có công phu định lực, có trí huệ; v́ thế, chế phục [dục vọng, phiền năo]. Các món Định ấy măi cho đến Sắc Giới, cho đến Vô Sắc Giới, trong Phật pháp gọi chúng là Bát Định, tức Thiền Định thế gian. Giáo pháp Đại Thừa bảo Bát Định chẳng phải là Định thật sự. V́ sao? Các món Định ấy có thể mất đi, bị thoái chuyển, bị mất đi. Nếu đạt tới Bất Thoái Chuyển, sẽ chẳng bị mất; Định như vậy mới đáng kể, chẳng thuộc vào lục đạo, mà là vượt thoát lục đạo. Trong kinh Lăng Nghiêm, đức Phật có nói A La Hán chứng đắc Cửu Thứ Đệ Định. Trong pháp thế gian có Tứ Thiền Bát Định, nếu lên cao hơn một tầng, sẽ là Đệ Cửu Định. Đệ Cửu Định đă vượt thoát lục đạo, chẳng bị thoái chuyển, chứ Bát Định chẳng đáng trông cậy, v́ sẽ đều có thể lui sụt. Quư vị thấy chuyện này khó khăn lắm! Một kẻ đọa lạc trong lục đạo luân hồi mà mong vượt thoát, nói thật ra, đọa lạc dễ dàng, vượt thoát quá khó. Sắc Giới đọa lạc xuống Dục Giới dễ dàng, Dục Giới Thiên đọa lạc vào nhân đạo, đọa lạc vào thần đạo, Tu La đạo, hay La-sát đạo dễ dàng, tiến lên cao sẽ khó khăn. Đấy là đạo lư nhất định, ai nấy đều lănh hội dễ dàng! Biết những chân tướng sự thật ấy, mới biết đới nghiệp văng sanh đáng quư!

          Đới nghiệp văng sanh th́ chúng ta cũng phải buông xuống phiền năo, buông xuống tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến. Nếu quư vị chẳng buông xuống những thứ ấy, chúng nó sẽ chướng ngại quư vị văng sanh! Đới nghiệp là ǵ? Nếu quư vị nghe hiểu lời tôi vừa mới nói th́ quư vị sẽ minh bạch. Nay chúng ta buông xuống là khống chế, há có phải là thật sự buông xuống! Giống như người tu Định, tu đến Đệ Bát Định th́ vẫn là tạm thời khống chế; v́ sao? Người ấy có thể bị thoái chuyển, chẳng phải là thật sự đắc định. Nay chúng ta khống chế t́nh tự và tập khí phiền năo cũng giống như thế. Chúng ta dùng sức mạnh ǵ để khống chế? Tín, Nguyện, Hạnh, chẳng phải là Định lực. Chúng ta tin tưởng sâu đậm, chẳng hoài nghi mảy may.

          Chẳng đoạn nổi phiền năo! Chỉ có thể chế phục, chẳng thể đoạn. Đoạn phiền năo cần đến đại định, cần đến trí huệ chân thật; chúng ta chẳng có cách nào làm được chuyện này. Quư vị thấy Tu Đà Hoàn đă chẳng dễ dàng, ngay cả địa vị này chúng ta đều chẳng làm được. Tu Đà Hoàn có thể đoạn tám mươi tám phẩm Kiến Hoặc; tuy chẳng ĺa khỏi lục đạo, không gian sống của Ngài là cơi trời hoặc nhân gian. Bảy lần qua lại, Ngài sẽ thành tựu, có thể đoạn hết tám mươi mốt phẩm Tư Hoặc, vượt thoát lục đạo luân hồi. Bảy lần qua lại cơi trời và nhân gian, quư vị thấy khó khăn lắm chứ, há chúng ta có năng lực ấy? V́ thế, tự ḿnh mỗi ngày đều phải nghiêm túc phản tỉnh, kiểm thảo: “Thấy sắc nghe tiếng có c̣n động tâm hay chăng? Có c̣n phân biệt, chấp trước hay không?” Tôi nói “động tâm” tức là quư vị có dấy lên thất t́nh ngũ dục hay không? C̣n có những ư niệm ấy dấy lên, mất đi, quư vị biết là đoạn phiền năo khó khăn lắm, chẳng dễ dàng như thế đó! Tập khí phiền năo dấy động chính là cái nhân luân hồi, lục đạo luân hồi sanh từ chỗ này. Sáu căn thật sự tiếp xúc cảnh giới sáu trần, ư niệm thất t́nh ngũ dục chẳng nẩy sanh, đấy là A La Hán. Như vậy th́ mới có thể thoát khỏi lục đạo luân hồi, [bởi lẽ], đă đoạn cái nhân luân hồi!

          Nay chúng ta gặp gỡ pháp môn này, đấy là điều may mắn khôn sánh, phải nghiêm túc, phải có sự cảnh giác cao độ, chế phục tập khí phiền năo, chẳng để cho chúng nó phát tác. Nếu quư vị hỏi tôi, dùng phương pháp nào là tốt nhất ư? Dùng cách quán tưởng nỗi khổ luân hồi, quán tưởng nỗi khổ trong địa ngục. Địa Ngục Biến Tướng Đồ được vẽ khá lắm, nay đă làm thành đĩa CD/DVD, đă có mấy loại ngôn ngữ phát âm. Tập khí phiền năo nặng nề, đĩa CD/DVD ấy đại khái dài một tiếng đồng hồ, người tập khí phiền năo nặng nề phải nên làm như thế nào? Mỗi tối xem một lượt, nhằm mục đích ǵ? Mục đích là khiến cho quư vị thời thời khắc khắc có thể nghĩ đến nỗi khổ trong địa ngục, quư vị có sợ hăi hay không? Nếu quư vị sợ nỗi khổ trong địa ngục th́ trong cuộc sống hằng ngày, khi ư niệm thất t́nh ngũ dục dấy lên, lập tức biết địa ngục là khổ, cái tâm của quư vị liền trong mát. Phương pháp này có thể giúp quư vị khống chế, chế phục tập khí phiền năo, hăy khéo dấy khởi một câu Phật hiệu. Những lời chư Phật, Bồ Tát, tổ sư đại đức đă nói câu nào cũng đều là chân thật. Nếu chúng ta chẳng thể văng sanh trong đời này, quư vị hăy tự ngẫm xem, đời sau quư vị sẽ đến nơi đâu? Cơ hội đọa địa ngục tối thiểu là bảy, tám mươi phần trăm, cơ hội trong đời sau được sanh vào loài người chỉ sợ là mười hoặc hai mươi phần trăm, đều chẳng đáng trông cậy! Quư vị hăy nghĩ xem, chuyện này nghiêm trọng dường ấy! Bao nhiêu vị Bồ Tát mong nghe pháp môn này; pháp môn này là ǵ? Thành tựu trong một đời! Pháp môn Tịnh Độ là pháp môn thành tựu trong một đời, hiếm có, khó gặp! Họ chẳng gặp gỡ, vậy là không có cách chi hết! Nay chúng ta gặp gỡ, đă gặp mà chẳng biết khéo nắm vững, khiến cho pháp môn này bị phí uổng trong đời này, quư vị nói xem, tội nghiệp của quư vị nặng lắm đấy!

          Như thế nào th́ mới chắc chắn văng sanh ngay trong một đời này? Trong các buổi giảng, chúng tôi nói mỗi ngày, khuyên hằng ngày, câu khẩu đầu thiền của vị đường chủ Niệm Phật Đường là “buông xuống thân, tâm, thế giới”. Đấy là tổng cương lănh. Thế nhưng chẳng cần bận ḷng v́ thân, tâm, thế giới trong hiện tại, hăy nhất tâm niệm Phật, chẳng có một ai không thành tựu. V́ thế, quư vị thấy người thật sự niệm Phật, tuyệt đại đa số là họ chuyện ǵ cũng chẳng quản, chuyện ǵ cũng đều chẳng hỏi tới, chuyện ǵ cũng đều chẳng chấp trước, nhất tâm nhất ư cầu sanh Tịnh Độ. Thưa cùng chư vị, đấy là bậc thượng thượng căn trong Tịnh Tông, mà cũng là người có phước báo thượng thượng! V́ sao nói người ấy có phước báo? Người ấy chẳng phải lo lắng về cuộc sống, có người cúng dường; đấy là đại phước báo. Cuộc sống không nhất định phải rất tốt, mỗi ngày có thể ăn no, mặc ấm, chẳng đến nỗi bị đói khát, chẳng đến nỗi bị rét buốt, đấy là đại phước báo! Người ấy có thể chuyện ǵ cũng đều chẳng hỏi đến, chuyện ǵ cũng đều buông xuống. Người có phước báo ấy có thể nắm vững cơ duyên này, ai nấy đều văng sanh.

          Như chúng ta, chúng ta hăy suy ngẫm chính ḿnh chẳng có phước báo ấy! Chúng ta hằng ngày c̣n phải đi làm, chỉ đành huấn luyện trong công việc, huấn luyện trong cuộc sống. Huấn luyện chẳng phân biệt, chẳng chấp trước, huấn luyện không dấy lên tham, sân, si, mạn, không dấy lên thất t́nh ngũ dục, chỉ đành dùng phương pháp này. Dùng đến mức công phu đắc lực, cũng phải mất một khoảng thời gian đáng kể để huấn luyện, chứ thời gian ngắn ngủi sẽ không được. Do đó, đây cũng chẳng phải là một chuyện dễ dàng! V́ sao? Thọ mạng của mỗi người khác nhau! Bao nhiêu người tu hành, công phu c̣n chưa đủ mức, thọ mạng đă đến rồi, vậy là chẳng có cách nào cả, theo nghiệp lưu chuyển, vẫn phải luân hồi trong lục đạo, biến sự tu hành suốt một đời này thành phước đức!

          Phước đức có thể đem theo, đời sau bất luận sanh trong đường nào, sanh trong loài người, hay trong súc sanh đạo, ngạ quỷ đạo, cũng đều c̣n có phước báo. [Cậy vào] phước báo sẽ chẳng thể liễu sanh tử, [cậy vào] phước báo chẳng thể văng sanh. Chư vị phải biết điều này: Văng sanh phải cậy vào công đức, chứ phước đức không được. Trong Đàn Kinh, Lục Tổ đă nói hay lắm: “Chuyện này phước chẳng thể cứu”. “Chuyện này” chính là “liễu sanh tử, thoát luân hồi”, phước chẳng thể cứu! Ngoài địa ngục đạo ra, năm đường khác đều có phước. Trong thiên đạo, người có phước báo khá nhiều, quá nhiều. Phước báo trong nhân gian chẳng nhiều. Quỷ và súc sanh th́ phước báo càng ít hơn loài người! Đấy là đạo lư nhất định. Trong địa ngục đạo chẳng hưởng phước, chỉ có chịu tội, chẳng hề hưởng phước. Chúng ta chớ nên không hiểu rơ những chân tướng sự thật này, sau đấy mới biết: Chúng ta mong văng sanh, nhất định phải thường nghĩ đến nỗi khổ trong địa ngục.

          Quư vị thấy pháp sư Oánh Kha đời Tống, ba ngày ba đêm dũng mănh tinh tấn, niệm cảm A Di Đà Phật hiện đến. Quư vị phải hiểu, trong ba ngày ba đêm ấy, trong tâm Sư chỉ có Phật, đúng là “thân, tâm, thế giới, hết thảy buông xuống”, cảm ứng bèn hiện tiền! Vị này thật sự văng sanh, chẳng giả. Chúng ta có thể phát khởi cái tâm dũng mănh ấy hay chăng? Ba ngày ba đêm chẳng ngủ, niệm Phật không ngớt. Đấy là có thể phát ra cái tâm dũng mănh. Suốt ba ngày ba đêm có thể buông xuống hết thảy thân, tâm, thế giới, cái tâm ấy chẳng dễ dàng! Quư vị hăy niệm ba ngày ba đêm thử xem A Di Đà Phật có đến hay chăng? Nói thật thà, quư vị niệm ba mươi ngày ba mươi đêm, A Di Đà Phật cũng chẳng đến, do nguyên nhân ǵ vậy? Chẳng hề buông xuống thân, tâm, thế giới! Sau đấy, quư vị mới biết pháp sư Oánh Kha đáng quư ở chỗ nào, quư vị liền hiểu rơ. Điều đáng quư là đă buông xuống được!

          Chúng ta rất phiền toái, cái này cũng mong muốn, cái kia cũng mong tưởng, cái này cũng chẳng thể bỏ được, cái kia cũng chẳng buông nổi. Đến cuối cùng, nhất định là vẫn phải tiếp tục luân hồi trong lục đạo, cơ duyên của thế giới Cực Lạc trôi qua trước mặt quư vị mà chẳng nắm lấy! Giống như lái xe về thế giới Cực Lạc, quư vị cứ đứng bên cạnh, chẳng chịu lên xe. V́ sao không chịu lên xe? Chẳng bỏ được nhà cửa ở nơi đây, cho nên không chịu đi! Xe lái đi rồi, lại đợi đến lần sau, e rằng suốt đời này chẳng gặp được cơ hội ấy nữa đâu! Do đó, chúng ta đừng nên không coi trọng xả ly phiền năo. Đó gọi là tu hành thật sự, chẳng phải là làm theo h́nh thức. H́nh thức sẽ vô dụng, phải tu hành chân thật!

          Chúng ta có thể mở rộng ư nghĩa “thịnh thử viêm độc” (nắng gắt, nóng độc) thành hết thảy nghịch cảnh, không thuận tâm, chẳng như ư, hoặc là hết thảy những giai đoạn gian nan, khốn khổ, đều [cảm nhận chúng là] tương tự với điều này (“thịnh thử viêm độc”), đều phải nên cảnh giác. Phải buông xuống, chẳng có ǵ không buông xuống được. V́ sao? Giả trất, chẳng thật! “Pháp thượng ưng xả, hà huống phi pháp” (Pháp c̣n có thể bỏ, huống hồ phi pháp). Đức Phật dạy các đệ tử, Phật pháp được gọi là Pháp Bảo, Pháp Bảo mà c̣n phải buông xuống. V́ sao? Pháp sanh từ nhân duyên. Hễ là do nhân duyên sanh, sẽ chẳng thật. Phàm những thứ do nhân duyên sanh đều là pháp sanh diệt. Quư vị có thể sử dụng nó, chớ nên chiếm hữu nó. Nó có thể giúp đỡ quư vị, thành tựu quư vị. Nếu quư vị muốn khống chế, chiếm hữu nó, quư vị đă sai mất rồi, sẽ ngay lập tức đọa lạc. Đấy là đức Thế Tôn đă nói đến chỗ tột cùng. Phật pháp mà c̣n là như thế, huống hồ pháp thế gian? Quư vị hăy ngẫm xem, thứ ǵ là của quư vị? Thứ ǵ quư vị có thể vĩnh viễn ǵn giữ? Kể cả thân thể đi nữa!

          Thân thể chẳng thể giữ ǵn được! Kẻ trẻ tuổi chẳng cảm nhận, chứ người từ năm, sáu chục tuổi trở lên, sẽ dần dần giác ngộ. Đạt đến mức giác ngộ rơ rệt là từ bảy mươi tuổi trở lên, nhân sanh thất thập cổ lai hy! Lúc bảy mươi tuổi, quư vị lại suy nghĩ, những người thuộc lứa tuổi xấp xỉ quư vị, những thân thích, bằng hữu, bạn học, đồng nghiệp kém quư vị một, hai tuổi, c̣n có mấy người đang sống? Khi ấy, quư vị chỉ suy tưởng, sẽ dấy lên nỗi cảm thương, sáu, bảy phần mười [những người xấp xỉ tuổi ḿnh] đều chẳng c̣n nữa! Tháng Tư năm nay, tôi tham gia Luận Đàn Phật Giáo Thế Giới tại Hàng Châu, sau khi luận đàn kết thúc, tiện dịp đến chỗ từng đi học thuở bé tại Nam Kinh, t́m những bạn học cùng lớp thuở ấy. Bạn học cùng lớp thuở ấy hơn một trăm người, bốn lớp cùng cấp gần hai trăm người. Trở về kêu gọi, chỉ có mười người [tham dự], đại khái c̣n có mười mấy người chẳng sống tại Nam Kinh mà sống ở nơi khác. Lẽ nào [chuyện này] chẳng khiến mọi người cảm thương ư?

          Tính ra, tôi đă rời khỏi nhà trường sáu mươi hai năm, người Hoa nói là “một giáp”. Do điều này, thật sự thấu hiểu thế gian vô thường; đến tuổi ấy, quư vị mới sẽ cảm thương. Nhưng nói theo ngạn ngữ, chuyện phiền toái nhất lúc tuổi tác đă cao là “lo được, lo mất”. Tuổi đă già, thể lực đă suy, cuộc sống mai sau phải dựa vào ai? V́ thế, ư niệm được, mất của người già rất nặng, đấy là quan niệm sai lầm. Hăy nghĩ đến những người đă khuất, những bạn học, bạn bè, thân bằng hảo hữu đă khuất núi trước lúc bảy mươi tuổi, quư vị hăy nghĩ xem, họ mang theo được ǵ? Thứ ǵ cũng đều chẳng mang theo được! Mong rằng quư vị hăy giác ngộ trong cảnh giới này! Nguyên lai là một món cũng chẳng đem theo được, cớ sao không buông xuống?

          Buông xuống th́ quan trọng nhất là buông xuống trong tâm. Trong tâm chớ nên có những thứ ấy, trong tâm có ǵ? Trong tâm chỉ có một câu A Di Đà Phật là đủ rồi, những thứ khác đều chẳng cần! Giống như vị đồ đệ làm thợ vá nồi của lăo ḥa thượng Đế Nhàn, chỉ một câu nam-mô A Di Đà Phật sáu chữ, những thứ chi khác đều chẳng có, người ta [niệm Phật] ba năm bèn đứng văng sanh. Lăo ḥa thượng Đế Nhàn tôn kính Sư, tán thán Sư khôn sánh, Sư đă thành công. Sư không biết chữ, chưa từng đi học, kỹ thuật lẫn năng lực đều chẳng có, chỉ học vá nồi, vá chén, cuộc sống khốn khổ nhất. Do suy ngẫm đời người quá khổ, v́ vậy, dấy ḷng thoát khổ thiết tha, [lại tự biết] chính ḿnh năng lực ǵ cũng đều chẳng có, là người khổ sở cùng cực! Chẳng ngờ Sư gặp được cái duyên này, bèn có thành tựu cực đại; tức là Sư đă nắm thật chặt cái duyên ấy, chẳng lơi lỏng một khắc nào. Lăo ḥa thượng dạy Sư một phương pháp đơn giản, [Sư bèn] y giáo phụng hành, ba năm giống hệt như một ngày. Niệm đă mệt bèn nghỉ ngơi, nghỉ khỏe khoắn rồi lại niệm tiếp, chẳng phân biệt ngày hay đêm, suốt ngày từ sáng đến tối là một câu Phật hiệu.

          Thời kỳ Mạt Pháp, trong thế gian động loạn hiện thời, đấy là tấm gương tốt nhất cho chúng ta, thật sự là “ĺa khổ, được vui”. “Ĺa khổ, được vui” là quả báo, cái nhân là phá mê khai ngộ. Quư vị hăy ngẫm xem, người thợ vá nồi có phải là phá mê khai ngộ hay không? Đúng thế! Mê là ǵ? Mê là ngũ dục lục trần, Sư thảy đều buông xuống, thứ ǵ cũng đều chẳng nghĩ tới. Ngộ là ǵ? Một câu A Di Đà Phật có thể văng sanh. Khi đó, Sư chẳng biết văng sanh, lăo ḥa thượng Đế Nhàn chẳng nói với Sư, chỉ bảo Sư [hăy gắng công niệm Phật], trong tương lai chắc chắn có lợi ích. Sư là người thật thà, tin tưởng lời thầy, nhưng chẳng biết lợi ích chi hết. Thật sự niệm đến mức công phu thành phiến, tức là niệm đến mức chẳng có vọng tưởng, bèn cảm ứng. “Một niệm tương ứng một niệm Phật, niệm niệm tương ứng niệm niệm Phật”, Sư biết trước lúc mất, chẳng ngă bệnh, đứng văng sanh. Chuyện này chẳng có chi khác, ở đây nói là “xả ly chúng năo, nhất thiết giai tận” (bỏ ĺa các phiền năo, hết thảy đều tận), Sư đă làm được. Bài kệ kế tiếp:

 

          (Kinh) Thử thoái lương sơ, đương nguyện chúng sanh, chứng vô thượng pháp, cứu cánh thanh lương.

          ()退涼初。當願眾生。證無上法。究竟清涼。

          (Kinh: Hết nóng, chớm mát, nguyện cho chúng sanh, chứng pháp vô thượng, rốt ráo thanh lương).

 

          Khí nóng đă tiêu mất, tiết trời hơi mát mẻ hơn một chút. Tuy đức Phật ở chỗ thuộc vùng nhiệt đới, chẳng có bốn mùa, nhưng tuy là nhiệt đới, mỗi năm cũng có một tuần nóng nhất, và cũng có một tuần mát mẻ nhất. Tương đối mát mẻ th́ đại khái cũng là hai mươi mốt, hai mươi hai độ. Khi nắng gắt, có thể gần như có lúc ba mươi bốn, ba mươi lăm độ. Thông thường là trên dưới ba mươi độ! Nhằm lúc trời đổ mưa (mùa mưa), so ra mát mẻ hơn một chút, nhưng vẫn là hơn hai mươi độ, chẳng thể nào dưới hai mươi độ. Dẫn phát đại nguyện, “đương nguyện chúng sanh, chứng vô thượng pháp, cứu cánh thanh lương” (nguyện cho chúng sanh, chứng pháp vô thượng, rốt ráo thanh lương). “Thanh lương” ở đây hễ đạt được sẽ là vĩnh viễn, chẳng biến mất, là thanh lương rốt ráo.

          Nay bày ra trước mặt chúng ta, kinh Hoa Nghiêm dạy chúng ta, có thể nói Hoa Nghiêm toàn là trí huệ. Trí huệ viên măn rốt ráo vốn sẵn có trong tự tánh, chẳng đến từ bên ngoài. V́ thế, nó là b́nh đẳng, hết thảy chúng sanh thảy đều có; chỉ là hiện thời quư vị đă mê mất. Hiện thời quư vị vô duyên cớ sanh khởi vọng tưởng, phân biệt, chấp trước, cho nên chẳng thể chứng đắc. Vặn vẹo Nhất Chân pháp giới, biến thành lục đạo tam đồ, chịu tội trong ấy. Phải hiểu rơ, phải minh bạch lư, sự, cảnh giới ấy. “Vô thượng pháp” là Phật Quả rốt ráo, chẳng phải là Phật trong mười pháp giới. Phật trong mười pháp giới chẳng thể nói là Vô Thượng, chỉ có thể nói là Chánh Đẳng Chánh Giác, chẳng thể gọi là Vô Thượng. Thoát ly mười pháp giới, trở về tự tánh, Thiền Tông nói là “minh tâm kiến tánh, kiến tánh thành Phật”. Đó là pháp vô thượng, đó là rốt ráo thanh lương.

          Hiện thời, ở đây chúng ta đang nói về các vị Bồ Tát thuộc mười Tín vị. Viên măn tâm Thập Tín sẽ thoát khỏi mười pháp giới, chứng nhập Nhất Chân pháp giới, đấy chính là pháp vô thượng. Chúng ta cũng học tập kinh này một khoảng thời gian khá dài, đại khái đă hiểu phần nào về trạng huống, nhưng ngẫm ra, đúng là khó hành. Cảnh giới của chúng ta trong hiện thời là ǵ? Biết dễ, hành khó, [tức là] nghe kinh dễ dàng, muốn làm th́ đúng là chẳng dễ dàng. Vấn đề ở chỗ nào? Tập khí phiền năo quá nặng! Biết là phải nên quay đầu, nhưng quay về chẳng được! May mắn gặp gỡ pháp môn này, kinh Hoa Nghiêm đến cuối cùng cũng nêu ra pháp môn này. Pháp môn này được gọi là “phổ độ chúng sanh, thích hợp khắp ba căn, thâu nhiếp toàn bộ lợi căn lẫn độn căn”, chỉ cần quư vị gặp gỡ! Mười đại nguyện vương của Phổ Hiền Bồ Tát dẫn về Cực Lạc, Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh viên măn. Quư vị thấy cảnh giới thù thắng như thế, trang nghiêm dường ấy, là đại pháp hội mà thế gian lẫn xuất thế gian đều chẳng sánh bằng.

          V́ thế, vào năm thầy Lư văng sanh, tôi buông kinh Hoa Nghiêm xuống. Tốc độ giảng khi đó nhanh hơn hiện thời, gần như là đă giảng được khoảng một nửa. V́ sau khi thầy đă văng sanh, chúng tôi mới lại đem kinh Vô Lượng Thọ ra. Kinh Vô Lượng Thọ chính là Trung Bổn Hoa Nghiêm, suốt đời này tôi giảng Trung Bổn Hoa Nghiêm là được rồi, chẳng cần giảng Đại Hoa Nghiêm. Đại Hoa Nghiêm là do quán trưởng Hàn Anh vài hôm trước khi bà ta văng sanh đă thỉnh cầu lần nữa, tôi nhận lời. Bà ta cũng là một bầu bi tâm, hy vọng lưu lại băng thâu h́nh để cho người đời sau tham khảo, cũng là một phen hảo ư. V́ thế, chúng tôi giảng kinh này, từng chữ, từng câu đều chỉ quy Tịnh Độ. Nay đă hết thời gian rồi, hăy nghỉ ngơi mấy phút.

***

          Chư vị pháp sư, chư vị đồng học, xin hăy ngồi xuống. Xin xem đoạn lớn thứ chín tiếp theo. Đoạn thứ chín có tất cả mười bài kệ. [Phần này được ngài Thanh Lương giảng là] “tập tụng toàn lễ thời hữu thập nguyện” (習誦旋禮時有十願, khi học tập, tụng đọc, kinh hành, lễ bái, có mười nguyện). “Tập” () là học tập. Trong Phật pháp, quan trọng nhất là phải nghiêm túc học tập; v́ thế, xếp Tập đầu tiên. “Tụng” () là đọc tụng. Quư vị thấy câu đầu tiên trong bộ Luận Ngữ của Nho gia là “học nhi thời tập chi” (học rồi thường xuyên luyện tập), đă học rồi quư vị phải làm được! Trong Phật pháp, Tập được xếp hàng đầu, Tụng là học, được xếp vào thứ hai. Đấy là đặc biệt nhấn mạnh thật sự tu, thật sự làm. Đấy là điều đầu tiên, đọc tụng vẫn phải xếp sau đó. Đọc tụng là thường xuyên ôn tập, đúng là “ôn cố nhi tri tân” (ôn lại cái cũ để biết cái mới), chớ nên tác ư, chớ nên dụng tâm học tập, chẳng cần! Chỉ là niệm hằng ngày, làm mỗi ngày, sẽ tự có ngộ xứ. Khai ngộ là từ chỗ này mà có, tâm càng thanh tịnh sẽ sanh trí huệ. “Học tập”từ ngay trong cuộc sống hằng ngày mà học tập giáo huấn của Phật, Bồ Tát, hằng ngày đọc tụng. “Toàn” () là đi giáp ṿng, tức là “kinh hành” (經行) như chúng ta thường nói, chúng ta gọi là “nhiễu Phật” hoặc “kinh hành”. “Lễ” () là lễ bái. V́ thế, bốn chữ này bao gồm bốn ư nghĩa, quan trọng nhất là phải thực hiện trong cuộc sống, trong công việc, trong xử sự, đăi người, tiếp vật. Chúng ta xem kinh văn:

 

          (Kinh) Phúng tụng kinh thời, đương nguyện chúng sanh, thuận Phật sở thuyết, tổng tŕ bất vong.

          ()誦經時。當願眾生。順佛所說。總持不忘

          (Kinh: Khi phúng tụng kinh, nguyện cho chúng sanh, vâng lời Phật dạy, tổng tŕ chẳng quên).

 

          Bài kệ này có ư nghĩa hay lắm. Phúng tụng (諷誦) là lăng tụng (朗誦), tức là đọc ra tiếng, tức là khi tụng kinh. Thông thường, trong công khóa sáng tối, chúng ta đều phải đọc tụng kinh văn. Đối trước kinh bổn th́ là Độc (), chẳng cần kinh bổn th́ là Tụng (). Tụng là đọc thuộc ḷng. Quư vị có thể ghi nhớ, có thể nhớ nằm ḷng, chẳng cần dùng kinh bổn th́ là Tụng. Nhất định phải hiểu ư nghĩa của khóa tụng sáng tối, đấy là tiếp nhận giáo huấn của Phật, Bồ Tát, niệm niệm chẳng quên. Dẫu đă thuộc nhuyễn nhừ, sáng tối vẫn phải “phúng tụng”. Trong Phật đường có thờ phụng h́nh tượng Phật, Bồ Tát, giống như Phật, Bồ Tát đang ở trước mặt, hăy dùng cái tâm chân thành, cung kính như thế để tiếp nhận giáo huấn của Phật, Bồ Tát. Quư vị thấy mỗi bộ kinh, đến cuối cùng đều là câu “tín thọ phụng hành, tác lễ nhi khứ” (tin, nhận, vâng làm, làm lễ lui ra); câu này hết sức quan trọng. Sau khi nghe giáo huấn của Phật, Bồ Tát, có thật sự tin tưởng hay chăng? Có thật sự tiếp nhận hay chăng? Tin tưởng chân thành chẳng nghi ngờ, chẳng hoài nghi mảy may, y giáo phụng hành, chính là “thuận Phật sở thuyết” như đang được nói ở đây, tức là y giáo phụng hành. Tùy thuận lời đức Phật đă dạy th́ phải làm được, biến những điều đức Phật đă nói thành kiến giải và tư duy của bản thân chúng ta, biến thành hành vi sinh hoạt của chính ḿnh. Đấy gọi là “học Phật”.

          “Tổng tŕ bất vong”: “Tổng tŕ” (總持) là nắm được cương lănh và nguyên tắc trong giáo huấn của đức Phật. Chi tiết th́ quá nhiều, quan trọng nhất là nắm được cương lănh, quyết định chẳng trái nghịch. Cương lănh của Giải môn là đối với chân tướng của muôn sự muôn vật trong vũ trụ, kinh Bát Nhă đă nói rất hay: “Phàm những ǵ có h́nh tướng đều là hư vọng”. Đấy là tổng cương lănh, quư vị phải nắm vững. Trong cuộc sống hằng ngày, gặp lúc tập khí phiền năo dấy lên hiện hành, quư vị có thể nghiền ngẫm hai câu này một phen, “phàm những ǵ có h́nh tướng đều là hư vọng”, quư vị sẽ có thể buông xuống, chẳng c̣n chấp trước, chẳng c̣n phiền năo nữa. V́ sao? Chúng chẳng thật! Nói cách khác, nó giúp quư vị thấy thấu suốt: “Hết thảy các pháp vô sở hữu, rốt ráo không, chẳng thể được”, c̣n có thể chẳng buông xuống ư?

           Phương hướng, mục tiêu chỉ đạo sự tu hành của chúng ta là “giác, chánh, tịnh”, giác chứ không mê, chánh chứ không tà, tịnh chứ chẳng nhiễm. Đấy là Tam Quy. Niệm nào cũng đều chuyển mê thành giác, chuyển tà thành chánh, chuyển nhiễm thành tịnh. “Giác, chánh, tịnh” viên măn th́ là Vô Thượng Bồ Đề, là Phật quả rốt ráo. Đă giác ngộ, biết chuyển, đang chuyển, nhưng c̣n chưa đạt tới viên măn rốt ráo, người ấy là Bồ Tát. Từ sơ phát tâm đến Đẳng Giác, năm mươi mốt tầng cấp đều gọi là Bồ Tát. Nếu vẫn “mê, tà, nhiễm”, tuy thọ Tam Quy Ngũ Giới, cho đến đă xuất gia, đă thọ tam đàn đại giới, hằng ngày trên h́nh thức đều làm được, trong thực tế là ích kỷ, thị phi, nhân ngă, ngũ dục, lục trần, tham, sân, si, mạn thảy đều chẳng buông xuống; đấy là giả trất, chẳng thật! Mười sáu chữ ấy là cái tâm luân hồi. Tâm luân hồi học Phật th́ cũng là nghiệp luân hồi, vẫn chẳng thoát khỏi luân hồi. Ở chỗ này phải chú ư, nếu muốn thoát luân hồi, phải dấy lên tâm Bồ Đề, phải buông xuống cái tâm luân hồi. Tâm luân hồi là tham, sân, si, mạn. Chẳng buông xuống những thứ ấy, sẽ không thoát khỏi luân hồi. Để thành tựu trong một đời, chắc chắn là phải cậy vào sáu chữ hồng danh, hết thảy các pháp thế gian và xuất thế gian thảy đều phải xả ly, nhất tâm nhất ư chuyên niệm Di Đà, chuyên tu Tịnh Độ, tổng tŕ chẳng quên, chẳng có ai không thành tựu!

          Thời kỳ Mạt Pháp, trong kinh Đại Tập, đức Thế Tôn đă nói rất rơ ràng. Đức Phật dạy pháp vận của Ngài có ba giai đoạn: Chánh Pháp, Tượng Pháp, và Mạt Pháp. Chánh Pháp, giới luật thành tựu; Tượng Pháp, Thiền Định thành tựu; Mạt Pháp, Tịnh Độ thành tựu. Nay chúng ta đang sống trong thời đại Mạt Pháp, Chánh Pháp của đức Thế Tôn là một ngàn năm. Thời đại Chánh Pháp th́ tŕ giới, giới luật thanh tịnh sẽ có thể chứng quả, có thể vượt thoát lục đạo luân hồi. Nói đến thành tựu, nếu chẳng thể vượt thoát lục đạo luân hồi, chẳng coi là thành tựu. Thời kỳ Tượng Pháp là một ngàn năm thứ hai, căn tánh của chúng sanh chẳng sánh bằng người thuở trước. Nói thật ra là như ngạn ngữ nói: “Đời sau chẳng bằng đời trước”. Lời này là thật, chẳng giả tí nào! Phong khí cơi đời ngày một đi xuống. Phật pháp truyền sang Trung Hoa nhằm thời đại Tượng Pháp, [tức là] nhằm thời Minh Đế nhà Hán của Trung Hoa. Vào năm Vĩnh B́nh thứ mười đời [Hán] Minh Đế, tức năm sáu mươi bảy Công Nguyên, Phật pháp chánh thức truyền đến Trung Hoa, do đế vương, đại thần cung kính lễ thỉnh, nghênh thỉnh, truyền vào Trung Hoa đă hai ngàn năm. Do nhằm thời kỳ Tượng Pháp, Thiền trong Phật giáo Trung Hoa là điểm đặc sắc, v́ là Tượng Pháp, đấy chính là như kinh Đại Tập đă dạy, Thiền phong ở Trung Hoa phát triển đến mức đăng phong tạo cực. Mạt Pháp là một vạn năm, căn tánh con người càng kém cỏi. Đấy là nói trong ba thời kỳ, thời Mạt Pháp th́ Tịnh Độ thành tựu.

          Trong kinh Bát Nhă cũng có cách nói “năm lần năm trăm năm”, năm lần năm trăm năm là hai ngàn năm trăm năm. [Những điều ấy] đều trở thành hiện thực. Những lời ấy nếu nói theo cách hiện thời, sẽ là lời tiên đoán của Thích Ca Mâu Ni Phật, đều đă trở thành hiện thực. Theo cách nói “năm lần năm trăm năm”, năm trăm năm đầu tiên chính là năm trăm năm sau khi Thích Ca Mâu Ni Phật diệt độ, là thời giải thoát kiên cố. Năm trăm năm thứ hai là Thiền Định kiên cố. Năm trăm năm thứ ba là đa văn kiên cố. Quư vị thấy khi Phật pháp truyền đến Trung Hoa, nhằm thời đại Tùy - Đường, các vị cao tăng đại đức mỗi vị lập tông, lập phái. V́ thế, Phật pháp diễn biến thành mười tông phái, Tiểu Thừa gồm hai tông, Đại Thừa là tám tông, đa văn kiên cố đấy nhé! Phong khí nghiên cứu kinh giáo hết sức lưu hành, chú sớ phong phú.

          Trong Phật pháp, tạo luận th́ luận là do các vị Bồ Tát, tổ sư đại đức soạn ra, tác phẩm của các Ngài được gọi là luận. Luận chia thành hai loại lớn:

          1) Một loại là thích kinh luận (釋經論) nhằm giải thích kinh. Như bộ Hoa Nghiêm Kinh Sớ Sao của Thanh Lương đại sư là thích kinh luận, nương theo từng câu trong kinh văn để giải thích. Hoa Nghiêm Kinh Hợp Luận của Lư Trưởng Giả vẫn coi như là thích kinh luận, tuy chẳng phải là giải thích từng câu một, nhưng giải thích từng đoạn th́ vẫn thuộc loại thích kinh luận.

          2) Một loại khác là tông kinh luận (宗經論), hoàn toàn ĺa khỏi kinh văn, thảo luận những ư nghĩa chánh yếu của kinh điển th́ gọi là tông kinh luận. Chẳng hạn như Du Già Sư Địa Luận thuộc loại tông kinh luận, Đại Thừa Khởi Tín Luận thuộc loại tông kinh luận. Nó chẳng giảng giải một bộ kinh nào. Kinh Đại Bát Nhă có Đại Trí Độ Luận, Đại Trí Độ Luận nhằm giải thích kinh Đại Bát Nhă, thuộc loại thích kinh luận. Chú sớ của tổ sư đại đức được chia thành hai loại lớn ấy. Đa văn kiên cố là năm trăm năm thứ ba.

          Năm trăm năm thứ tư, người nghiên cứu chẳng nhiều, chú trọng điều ǵ? Chú trọng cất chùa, [đó là thời kỳ] tháp miếu kiên cố. Nay chúng ta nói là chú trọng thiết lập “phần cứng”, tháp miếu kiên cố mà! Năm trăm năm thứ năm là nói đến chúng ta trong hiện tại, hiện thời là năm trăm năm thứ năm, được gọi là “đấu tranh kiên cố”. Quư vị thấy đức Phật đă nói về hai ngàn năm trăm năm như thế đó, tức là nói sau khi lăo nhân gia diệt độ, cứ năm trăm năm là một giai đoạn, Ngài nói đến năm lần năm trăm năm. Nh́n theo năm lần năm trăm năm, vẫn là mỗi thế hệ sau đều chẳng bằng thế hệ trước.

          Trong hai giai đoạn đầu tiên là giải thoát kiên cố và Thiền Định kiên cố, chú trọng thật sự hành; về sau, dần dần sơ sót chuyện thật sự hành. Đa văn kiên cố là coi Phật pháp như một môn học vấn, tức là cái được gọi là “Phật học” trong hiện thời. Thật sự hành là học Phật, phải thật sự đoạn phiền năo, phải thật sự trừ tập khí, phải thật sự minh tâm kiến tánh, những điều này đều thuộc loại thật sự hành. Coi Phật giáo như học vấn để nghiên cứu, hằng ngày nghiên cứu, thảo luận, giảng giải, nói đến nỗi hoa trời rơi tán loạn, hoàn toàn chẳng liên quan ǵ đến cuộc sống hằng ngày, công việc, xử sự, đăi người, tiếp vật của chính ḿnh! Nói một đằng, làm một nẻo, kẻ thành tựu hiếm hoi lắm! Giống như trong quá khứ, lăo pháp sư Đàm Hư thường nói, vào thời đại của Ngài, người tham Thiền trong Phật môn đắc Thiền Định th́ đă Ngài đă từng thấy, hoặc nghe nói cũng chẳng ít, nhưng chẳng có ai khai ngộ. Bậc minh tâm kiến tánh chưa thấy một ai, mà cũng chưa hề nghe nói đến! Nghiên cứu kinh giáo, đại khai viên giải chưa hề nghe nói có ai! Người tiểu ngộ chẳng ít, đại ngộ chẳng nhiều, triệt ngộ cũng chẳng có một ai! Tông Môn, Giáo Hạ thua kém xưa kia. Thời đại Tùy - Đường, người khai ngộ trong Tông Môn chẳng ít, người đại khai viên giải trong Giáo Hạ chẳng ít; về sau th́ mỗi đời sau lại kém hơn đời trước!

          Dựng chùa, vào thời đại Lương Vũ Đế, ông ta là một vị hộ pháp tốt trong Phật môn, đă v́ Phật giáo mà tạo dựng bốn trăm tám mươi đạo tràng, đều có quy mô đáng kể, chiếu cố mười mấy vạn đệ tử xuất gia trong Phật môn. [Nhà vua] tu phước rất lớn, chẳng khai ngộ, đấy là điển h́nh của tháp tự kiên cố. Ngay trong thời ấy, Đạt Ma tổ sư đến Trung Hoa, cũng từng gặp Lương Vũ Đế, nhưng chẳng hợp ư cho lắm, chẳng có duyên! Lương Vũ Đế nghe nói có một vị cao tăng đại đức từ Ấn Độ đến, nhà vua là một đệ tử Phật kiền thành, lẽ nào chẳng cung kính nghênh tiếp, đăi đằng? Trong khi tiếp đăi, Lương Vũ Đế bèn khoe chính ḿnh đă làm rất nhiều chuyện tốt đẹp trong Phật môn, hỏi Đạt Ma tổ sư: “Những ǵ ta đă làm trong suốt một đời có công đức to lớn hay chăng? Hoặc là công đức to cỡ nào? Nhà vua hướng về Đạt Ma tổ sư thỉnh giáo. Đạt Ma tổ sư chẳng vọng ngữ, thật thà bảo nhà vua, “hoàn toàn chẳng có công đức”. Sau khi đă thốt ra câu ấy, đúng là đă tổn thương tấm ḷng của Lương Vũ Đế, suốt đời đă v́ Phật môn làm nhiều chuyện ngần ấy, trọn chẳng có công đức! Tâm nhà vua khó chịu, bởi lẽ, ăn nói chẳng hợp ư. Đạt Ma tổ sư cũng thấy Lương Vũ Đế chẳng có duyên, liền rời đi, đến nh́n vách (diện bích) tại chùa Thiếu Lâm ở Tung Sơn, tức là ngồi tu hành ở đó. Đợi suốt chín năm, cũng là thời gian rất dài, mới có Huệ Khả xuất hiện, vị này là tổ sư đời thứ hai của Thiền Tông.

          Lương Vũ Đế đă làm nhiều chuyện ngần ấy, rốt cuộc là ǵ? Chúng ta phải biết điều này, đó là phước đức, chẳng phải là công đức. Phải phân định rơ ràng phước đức và công đức; những ǵ nhà vua đă tu là phước báo đời đời kiếp kiếp trong tương lai, đúng như chúng ta thường nói là “phước báo bất tận”. Phước báo quá to, nhưng chẳng phải là công đức. V́ thế, trong Đàn Kinh, Lục Tổ đă nói rất hay: “Chuyện này phước chẳng thể cứu”. Phước đức dẫu to đến mấy đi nữa, chẳng thể liễu sanh tử, chẳng thể thoát tam giới. Nói cách khác, phước báo dẫu lớn cách mấy, vẫn phải luân hồi trong lục đạo. Phước báo quá lớn, trong nhân gian chẳng có phước báo lớn dường ấy, vậy là quư vị sanh lên trời. Tài, sắc, danh vọng, ăn uống, ngủ nghỉ, ngũ dục chẳng đoạn, sẽ sanh vào Dục Giới Thiên, Tứ Vương Thiên, Đao Lợi Thiên, Dạ Ma Thiên, Đâu Suất Thiên, trên đó c̣n có Hóa Lạc Thiên, Tha Hóa Tự Tại Thiên, toàn là Dục Giới Thiên. Quư vị đến những chỗ ấy để hưởng phước. Hưởng hết phước trời th́ c̣n có phước thừa, do phước thừa bèn trở lại nhân gian để hưởng. Phước báo mà! Chẳng thể liễu sanh tử.

          Muốn liễu sanh tử, thoát tam giới, th́ phải là công đức. “Công” () là công phu, quư vị thật sự đổ công dốc sức, quư vị sẽ có thu hoạch, đó là “đức” (). Chẳng hạn như tŕ giới có công, [tức là] công phu tŕ giới, do v́ tŕ giới, nghiêm tŕ cấm giới th́ tâm quư vị thanh tịnh, đấy là đức. Tâm thanh tịnh do đâu mà có? Nghiêm tŕ giới luật, do đó nói: “Nhân Giới đắc Định, nhân Định khai Huệ”. Tŕ giới có thể đắc Định, Giới là công, Định là đức. Tu Định có thể khai Huệ. Định là công, Huệ là đức. Huệ có thể phá tập khí vô minh, Huệ là công, phá tập khí vô minh là đức; đấy là công đức. Do vậy, công đức và phước đức khác nhau, nhất định phải hiểu rơ ràng, phải hiểu minh bạch. Ngàn muôn phần chớ nên coi tu một chút cúng dường trong chùa miếu là công đức; [nếu hiểu như vậy] th́ sai mất rồi, nhất định phải hiểu rơ ràng, hiểu minh bạch điều này.

          Có cần phải tu phước đức hay không? Phước đức cũng phải tu. Quư vị thấy trong kinh luận, đức Phật thường dạy “phước huệ song tu”, thậm chí c̣n đặt tu phước trước tu huệ. Điều này hữu lư. Nếu quư vị chẳng có phước báo, mong tu Huệ sẽ hết sức khó khăn, v́ sao? Nếu quư vị ba bữa cơm đều ăn chẳng no, c̣n nói ǵ đến chuyện tu hành nữa? V́ thế, nhà Phật mới nói: “Pháp luân vị chuyển, thực luân tiên” (Pháp luân chưa chuyển, đă phải lo cái ăn trước). Nếu quư vị muốn học Phật, tŕ giới cũng thế, tụng kinh cũng thế, tham Thiền cũng thế, niệm Phật cũng thế; trước hết phải ăn no. Ăn chẳng no, chuyện ǵ cũng đều chẳng thể làm thành công! Do vậy, đức Phật trọn chẳng phản đối tu phước. Tu phước th́ phải ghi nhớ, quyết chớ nên tham luyến phước báo. Hễ tham luyến phước báo là hỏng, sẽ đọa lạc, sẽ chẳng khai trí huệ. V́ thế, chúng ta cũng thấy tu hành chẳng hoàn toàn như pháp, đó là ǵ? Chẳng hiểu giáo lư. Tŕ giới rất nghiêm, giới luật rất thanh tịnh, rất nghiêm ngặt, nhưng cái tâm phân biệt, chấp trước rất nặng, tự cho ḿnh là đúng, thấy người khác phá giới bèn khinh mạn, coi thường kẻ khác, đósai mất rồi! Dẫu giới luật nghiêm ngặt cách mấy, kẻ ấy chẳng đạt được tâm thanh tịnh. Tu giới kiểu ấy có công hay không? Chẳng có công. “Chẳng có công” th́ tính là ǵ? Tính là phước. Người ấy tŕ giới là phước đức, chẳng phải là công đức. Tŕ giới phải đạt được cái tâm thanh tịnh, tŕ giới như vậy mới là công đức. Các đồng tu học Phật, bất luận tại gia hay xuất gia, đều chớ nên không biết. Hăy ghi nhớ một câu trong Đàn Kinh: “Nếu người thật tu đạo, chẳng thấy lỗi thế gian”. Dẫu tŕ giới luật tốt đẹp cách mấy, kẻ khác phá giới cũng thế, mà phạm giới cũng thế, trọn chẳng ghim trong ḷng. Đấy là đúng, đấy là công đức.

          V́ thế phải hiểu, đức Phật dạy tŕ giới là dạy bản thân ta tŕ giới, chẳng nhằm dạy ai khác. Người khác cũng là hàng xuất gia, ta chẳng cần biết người khác là xuất gia hay tại gia, ta học Phật, Phật dạy ta, Phật chẳng dạy người khác. Đấy là biết cách học Phật! Ngay cả Đệ Tử Quy cũng nói: “Phàm là người, đều phải yêu”. Phổ Hiền Bồ Tát dạy chúng ta: “Phàm là người, đều phải kính”. Câu này do đâu mà có? Nói thật ra, nguyện thứ nhất trong mười đại nguyện vương là “lễ kính chư Phật”; trong “chư Phật” có vị lai Phật, vị lai Phật là hết thảy chúng sanh. Thử hỏi kẻ phá giới có phải là chúng sanh hay không? Kẻ phạm giới có phải là chúng sanh hay không? Phải! Họ là chúng sanh, họ là vị lai Phật. Kẻ phạm giới trong hiện tại, tương lai đương nhiên là phải đọa trong tam đồ, chịu quả báo, nhưng kẻ ấy có Phật Tánh, kẻ ấy vốn là Phật. Do đó, phàm là người th́ đều phải lễ kính.

          Kinh Hoa Nghiêm nói càng viên măn hơn: “T́nh và vô t́nh, cùng viên thành Chủng Trí”, tức là trong tâm mục của người thật sự tu hành, không chỉ hữu t́nh chúng sanh là Phật, Bồ Tát, hăy nên b́nh đẳng lễ kính, mà hoa cỏ cây cối cũng là Phật, Bồ Tát. Cho đến núi, sông, đại địa, bụi, cát, ḥn đá đều có Pháp Tánh. Pháp Tánh và Phật Tánh là một tánh, vậy th́ lẽ nào chẳng phải là Phật, Bồ Tát? Đấy là “t́nh và vô t́nh, cùng viên thành Chủng Trí”. V́ thế, người thật sự tu hành xác thực sống trong Pháp Tánh, sống trong pháp giới, vĩnh viễn là lễ kính, tán thán, cúng dường, cảm ơn. Đấy là người thật sự tu hành. Thấy cái này hoan hỷ, thấy cái kia đáng ghét, đó chẳng phải là người tu hành, mà là kẻ vẫn sẽ luân hồi trong lục đạo. Trước kia, chúng ta không hiểu đạo lư này, nay đă hiểu rơ; sau khi đă hiểu rơ, trong cuộc sống, công việc, đăi người, tiếp vật, có sửa đổi quan niệm của chúng ta hay không? Nếu chẳng sửa đổi, như vậy là “bất thuận Phật thuyết”, thật sự sửa đổi th́ mới là “thuận Phật sở thuyết”.

          Quư vị thấy đức Phật dạy chúng ta lễ kính chư Phật, tức là dùng cái tâm chân thành, thanh tịnh, b́nh đẳng, từ bi để tôn trọng, cung kính hết thảy mọi người. Đức Phật dạy chúng ta xưng tán Như Lai, phàm trông thấy hết thảy thiện hạnh của chúng sanh phù hợp Tánh Đức, phải nên tán thán. Ta đối đăi với kẻ khác b́nh đẳng, kẻ khác đối xử với ta bất b́nh đẳng, ta khen ngợi kẻ ấy. Kẻ ấy hủy báng ta, ta tôn trọng kẻ ấy. Kẻ ấy khinh khi, phụ bạc ta, thậm chí hăm hại ta, nhưng nếu kẻ ấy làm một thiện sự tương ứng với Tánh Đức (đấy là oan gia đối đầu trong thế gian), có cần phải tán thán kẻ ấy hay không? Phải! C̣n lỗi lầm của kẻ ấy th́ sao? Trọn chẳng nhắc tới lỗi lầm. Không chỉ là miệng chẳng nhắc tới, trong tâm cũng chẳng có ấn tượng ấy! V́ sao? Chẳng thấy lỗi thế gian chính là “thuận Phật sở thuyết”.

          Mười đại nguyện vương là pháp môn tổng tŕ, Thập Thiện Nghiệp Đạo là pháp môn tổng tŕ, Tịnh Nghiệp Tam Phước là pháp môn tổng tŕ. Kinh luận Tịnh Tông gồm năm kinh một luận, trong quá khứ, khi giảng Đại Thế Chí Viên Thông Chương, tôi cũng đă nói rất rơ ràng. Đại Thế Chí Viên Thông Chương tổng cộng chỉ có hai trăm bốn mươi chữ, c̣n ngắn hơn Tâm Kinh. Bát Nhă Tâm Kinh hai trăm sáu mươi chữ, Đại Thế Chí Viên Thông Chương hai trăm bốn mươi chữ. Đấy là pháp môn tổng tŕ của Tịnh Tông, là Tâm Kinh của Tịnh Tông. Nếu có thể suốt đời thọ tŕ, sẽ nhất định văng sanh; nhưng thường là các đồng tu Tịnh Độ thọ tŕ kinh Di Đà nhiều nhất, cũng hết sức tốt. Nếu căn tánh thật sự rất độn, niệm kinh Di Đà [mà c̣n cảm thấy] quá dài, chẳng thể thọ tŕ, [vậy th́] Đại Thế Chí Viên Thông Chương là tốt nhất, Ấn Quang đại sư đề xướng [kinh này]. Theo truyền thuyết, Ấn Quang đại sư là Đại Thế Chí Bồ Tát tái lai. Chúng ta chú tâm quan sát hành trạng suốt một đời tổ Ấn Quang, đúng là Ngài đă hành xử y như Đại Thế Chí Bồ Tát: “Nhiếp trọn sáu căn, tịnh niệm tiếp nối, chẳng nhờ vào phương tiện mà tự được tâm khai”, rất giống sự mô tả chân xác sự tu hành trong suốt một đời của tổ Ấn Quang. Đấy là Ngài đă v́ chúng ta thị hiện “tổng tŕ bất vong” trong thời kỳ Mạt Pháp. Ngài dạy chúng ta một phương pháp rất phù hợp với thời đại này, khế cơ, đạo tràng có quy mô nhỏ, đồng học chẳng hơn hai mươi người, đúng là khó có!

          Trong dĩ văng, tôi luôn mong một tiểu Phật đường gồm hai mươi người cộng tu. Đương nhiên là những người vào Niệm Phật Đường giống như bế quan, c̣n có những người hộ tŕ, những người chăm sóc. Phật pháp và pháp thế gian không sai khác cho lắm, giống như trong nhà trường, có giáo viên, c̣n có chức viên (職員, những người có chức trách). Người tu hành gồm hai mươi người, người chiếu cố đại khái cũng cần từ mười mấy đến hai mươi người, hộ tŕ đạo tràng, chiếu cố cuộc sống hằng ngày của mọi người, tôi có cách nghĩ như thế đó. Nhưng về sau nghĩ đến thầy Lư, lăo nhân gia thuở sinh tiền cũng thường căn dặn chúng tôi: Người trong Niệm Phật Đường chẳng thể nhiều! Hễ có nhiều người th́ vị Chủ Thất Ḥa Thượng chẳng thể chiếu cố nổi. Niệm Phật quanh năm, nhất là đồng tu trong Tinh Tấn Niệm Phật Đường chẳng thể vượt quá mười người. Lăo nhân gia dạy chúng tôi điều này, hễ vượt quá mười người, quư vị sẽ chẳng có cách nào chuyên chú tinh thần. Bởi lẽ, vị đường chủ Niệm Phật Đường thật sự chịu trách nhiệm, hiểu rơ t́nh huống của mỗi cá nhân niệm Phật như ḷng bàn tay, vị ấy đều biết. Giống như dạy học vậy, theo quy cách lớp học nhỏ, một vị thầy hướng dẫn mười học tṛ, thầy có thể hoàn toàn chiếu cố. Hiện thời, mỗi lớp học có năm, sáu chục học tṛ, thầy làm sao có thể chuyên chú quan tâm cho nổi? Chẳng thể nào! V́ thế, tôi nghĩ tổ Ấn Quang nói hai mươi người, có thể là bao gồm nhân viên công tác trong đạo tràng, thảy đều tính gộp vào đó vẫn không vượt quá hai mươi người. Do vậy, đạo tràng theo quy mô nhỏ sẽ duy tŕ dễ dàng.

          Hiện thời, chúng ta làm theo giáo huấn của Ấn Quang đại sư, cũng là “thuận Phật sở thuyết, tổng tŕ bất vong”, trở thành một đạo tràng điển h́nh khuôn mẫu. Giống như đạo tràng của Giác Minh Diệu Hạnh Bồ Tát thuở trước, đạo tràng của Ngài gồm mười hai người; mười hai người đều văng sanh, đó gọi là một đạo tràng chân thật. Mười hai người đều văng sanh, đáng gọi là đại đạo tràng, thành tựu viên măn. Nếu người trong đạo tràng rất đông, chẳng có một ai văng sanh, đạo tràng ấy thất bại, chẳng thành công! Hôm nay đă hết thời gian rồi, chúng tôi nói tới đây.

 

Tập 1570

 

          Chư vị pháp sư, chư vị đồng học, xin hăy ngồi xuống. Xin xem phẩm Tịnh Hạnh thứ mười một, xem từ bài kệ thứ hai trong đoạn thứ chín của phần Kệ Tụng:

 

          (Kinh) Nhược đắc kiến Phật, đương nguyện chúng sanh, đắc vô ngại nhăn, kiến nhất thiết Phật.

          ()若得見佛。當願眾生。得無礙眼。見一切佛。

          (Kinh: Nếu được thấy Phật, nguyện cho chúng sanh, được mắt vô ngại, thấy hết thảy Phật).

 

          “Kiến Phật”: Trong nhà của đại đa số các đồng học học Phật chúng ta đều có thờ tượng Phật, sáng tối tụng niệm, lễ bái. Đức Phật chẳng trụ thế, tượng Phật tượng trưng cho Phật, thấy tượng Phật như thấy Ngài. Có những người chẳng liễu giải, bảo chúng ta mê tín, thờ lạy ngẫu tượng. Họ chẳng biết ư nghĩa thật sự của việc thờ tượng Phật lạy tượng Phật trong Phật môn; nếu gặp phải t́nh h́nh ấy, chúng ta nhất định phải giải thích cho họ. Tạc tượng, bất luận là tượng đất nặn, gỗ khắc, hoặc là đúc bằng kim loại, cho đến tranh vẽ, xưa nay, trong ngoài nước, cho đến trước khi có văn tự, những người thuộc cổ đại, chúng ta thường nói là “người nguyên thủy”, đối với các tảng đá, hoặc trong thạch động, trong hang động, v́ xưa kia họ sống trong huyệt động, trên các nham thạch trong huyệt động cũng có những điêu khắc. Điêu khắc thường thấy nhất là h́nh ảnh con người. Quư vị có thể nói đấy là mê tín hay sao? Nếu nói đấy là mê tín, trong xă hội hiện đại, h́nh ảnh con người quá nhiều, chúng ta đi đường, trông thấy trong quảng cáo có bao nhiêu h́nh người; đó chẳng phải là mê tín ư? Phải hiểu điều này, phải hiểu rơ điều này!

          Thờ phụng tượng Phật có hai ư nghĩa. Ư nghĩa thứ nhất là ư nghĩa kỷ niệm. Thầy chúng ta dẫu thời gian cách biệt đă rất lâu, chúng ta niệm niệm chẳng quên. Mấy ngàn năm, chúng ta nói đến tổ sư, luôn chẳng quên ân đức của các Ngài, có lẽ nào chẳng tôn trọng vị thầy hiện tiền? V́ thế, thờ phụng h́nh tượng thầy là tôn sư trọng đạo, là niệm nào cũng đều chẳng quên giáo huấn của thầy. Trông thấy h́nh tượng của thầy bèn nhớ đến giáo huấn của thầy, có thể coi chuyện này là mê tín ư? Trong gia đ́nh, cha mẹ c̣n sống, nhưng ông bà, ông bà cố, ông bà sơ đă khuất, khá nhiều người trong gia đ́nh cũng thờ ảnh chụp của người đời trước, đấy là mê tín ư? V́ sao phải thờ những thứ ấy? Đó gọi là uống nước nhớ nguồn! Tấm thân này của chúng ta do đâu mà có? Từ cha mẹ mà ra, thân cha mẹ từ ông bà mà ra. Đấy là lư do v́ sao người Hoa thờ cúng tổ tiên. Tổ tiên mấy ngàn năm căn bản là chẳng nhận biết, cũng chẳng biết các cụ h́nh dạng ra sao, bất đắc dĩ thờ bài vị các cụ, đấy cũng là mê tín ư? Đối với viễn tổ mà luôn tôn trọng, hoài niệm như vậy, đối với cha mẹ, ông bà trước mắt, lẽ đâu chẳng hiếu thuận? V́ thế, đây là giáo dục luân lư, “thận chung truy viễn”[1]. Đấy là giáo dục truy viễn, quư vị thấy ân t́nh nồng hậu dường ấy!

          [Do nghĩ là] mê tín, thờ ngẫu tượng”, bèn phủ định. Sau khi đă phủ định, mới đem lại sự động loạn trong xă hội hiện thời, đem lại sự ích kỷ cực đoan trong xă hội hiện tiền, đó gọi là “bản vị chủ nghĩa”, [tức là] chỉ có chính ḿnh, cha mẹ đều chẳng màng đến! Chúng ta lắng ḷng suy nghĩ xem chúng ta hiếu dưỡng cha mẹ là tốt, hay bất hiếu với cha mẹ là tốt? Đời này chúng ta chẳng cần cha mẹ, bất hiếu với cha mẹ, vậy th́ con cái của quư vị cũng sẽ chẳng hiếu thuận với quư vị; đó là ǵ? Đấy là đạo lư thiên kinh địa nghĩa, người trên làm, kẻ dưới bắt chước theo, chúng nó học theo từ nhỏ. V́ thế cổ nhân dạy về hiếu vào lúc nào? Ngay từ lúc đứa trẻ vừa mới sanh ra. Dạy như thế nào? Quư vị đối với cha mẹ tận hiếu, con cái trông thấy, trong tương lai, chúng nó trưởng thành sẽ tận hiếu đối với cha mẹ của chính ḿnh, coi chuyện này là đạo lư đương nhiên. Quư vị bất hiếu với cha mẹ, bất kính sư trưởng, mà muốn cho con thơ, con cái của quư vị hiếu thuận với cha mẹ, tôn kính sư trưởng, há có lẽ ấy? V́ thế, đây là giáo dục.

          Phật là đại thánh nhân. “Thánh nhân là ǵ?” cho đến “Phật là ǵ?” đều chẳng hiểu rơ ràng! Người học Phật mà chẳng hiểu rơ Phật! Phật (Buddha) là tiếng Ấn Độ, tức là tiếng Phạn của cổ Ấn Độ, dịch sang tiếng Hán theo lối phiên âm, v́ sao? Tại Trung Hoa, chẳng t́m thấy chữ xít sao để phiên dịch ư nghĩa, cho nên đành phải dịch theo lối phiên âm, sau đấy mới chú giải thêm. Chú giải ư nghĩa ǵ vậy? Ư nghĩa trí huệ, ư nghĩa giác ngộ. Trong chữ Hán, Trí lẫn Giác đều có, v́ sao chẳng dịch thành TGiác? Chúng ta dùng hai chữ ấy cũng chẳng thể được ư? Vẫn không được! Trí và Giác ở đây chẳng phải là trí và giác trong khái niệm thông thường của chúng ta. Đây là chuyện bất đắc dĩ. Trong Trí bao hàm ba thứ ư nghĩa, tức Nhất Thiết Trí, Đạo Chủng Trí và Nhất Thiết Chủng Trí. Chữ Trí của Trung Hoa chẳng có ư nghĩa này. Trong Giác cũng có ba ư nghĩa, tự giác, giác tha, và giác hạnh viên măn. Do vậy chữ [Phật] này được gọi là “hàm đa nghĩa bất phiên” (do bao hàm nhiều ư nghĩa nên không dịch). Nó có rất nhiều ư nghĩa, chỉ có cách dùng kiểu dịch theo lối phiên âm. Nói tóm lại, dùng cách nói dễ dàng nhất, thông tục nhất, [Phật] là người minh bạch, đối với sự lư và nhân quả của vũ trụ và nhân sinh, chẳng có điều ǵ không hiểu rơ, chẳng có điều ǵ không thông đạt, người như vậy được gọi là Phật.

          Ở Trung Hoa, “thánh” có ư nghĩa này. Thánh nhân là người minh bạch, là người thông đạt hết thảy vũ trụ và nhân sinh, đấy là thầy của chúng ta. Tại Trung Hoa, nhân vật đại biểu là Khổng Tử, [Ngài thường được gọi là] Khổng thánh nhân. Tại cổ Ấn Độ, Thích Ca Mâu Ni Phật là đại biểu, thật sự là một vị thầy, cả đời dạy học suốt bốn mươi chín năm, trước nay chẳng hề gián đoạn. Khổng lăo phu tử lăo nhân gia sau khi đă học thành công, nói thật ra là muốn ra làm quan, ḥng có thể đem sở học của chính ḿnh cống hiến nhân dân, v́ nhân dân phục vụ. Suốt đời, Ngài hâm mộ Châu Công nhất. Nếu khi ấy, những vị quốc quân (vua nước Lỗ và vua các nước chư hầu khác) chịu dùng Khổng Tử, tin tưởng Khổng Tử là Châu Công thứ hai, [Ngài sẽ] nghiêm túc gánh vác trách nhiệm, cúc cung tận tụy. Không có ai dùng Ngài, người khác nghe ư kiến của Ngài đều gật gù, khá lắm, hay lắm, lư tưởng tuyệt lắm, chẳng dễ ǵ làm được! Chẳng có ai dùng Ngài, Ngài mới trở về nhà dạy học. Chu du các nước mười mấy năm, khi quay về, tuổi tác cũng đă cao. Sáu mươi tám tuổi quay về, bảy mươi ba tuổi lăo nhân gia qua đời. Do vậy, trở về nhà dạy học chỉ năm năm.

          Nếu Khổng Tử có thể nh́n thấu suốt, thấy rơ ràng như Thích Ca Mâu Ni Phật, chẳng mong làm chánh trị. Thích Ca Mâu Ni Phật là vương tử, nếu Ngài không xuất gia, sẽ kế thừa ngôi vua của cha. Người ta nh́n thấu triệt, thấy minh bạch. Chuyện có ư nghĩa nhất trong đời người là học vấn thành tựu, trí huệ thành tựu, triệt để thông đạt hiểu rơ chân tướng của vũ trụ và nhân sinh, đấy là có ư nghĩa, có giá trị! Sau khi đă hiểu rơ, phải giúp đỡ những người c̣n chưa hiểu rơ, phải giúp đỡ họ. Các vị thánh nhân trong ngoài nước xưa nay, chẳng có vị nào không theo đuổi công tác giáo học. Quư vị nói xem, thế gian này nghề nghiệp nhiều dường ấy, [cớ sao] các Ngài chọn dạy học; nhưng theo đuổi phương thức dạy học, nói theo kiểu hiện thời, sẽ là giáo dục xă hội văn hóa đa nguyên. Khổng Tử thực hiện giáo dục bằng cách mở một trường học, trường học ở một chỗ. Thích Ca Mâu Ni Phật dạy học, dạy suốt đời, chẳng có trường học, giảng đường lưu động. Hôm nay giảng nơi đây, ngày mai lại đổi chỗ, ngày mốt lại chẳng biết đến giảng ở chỗ nào! Thuờng xuyên đổi chỗ, chẳng ở một nơi nào! Cũng chẳng có pḥng học cố định. Dưới cội cây trong núi, rừng đều là pḥng học của Ngài, hai bờ sông Hằng cũng là pḥng học của Ngài, người ở chỗ nào th́ pḥng học ở chỗ đó. V́ thế, Ngài thuộc loại giáo dục xă hội văn hóa đa nguyên.

          Từ những ghi chép trong kinh điển, chúng ta biết dấu chân của đức Thế Tôn trọn khắp Ngũ Ấn Độ. Thuở đó là đi bộ. Đă thế, chúng ta biết người Ấn Độ không đi giày, đi chân trần. Khéo sao Thích Ca Mâu Ni Phật thật sự là bậc đại triệt đại ngộ, giáo hóa chúng sanh chẳng phân biệt sắc tộc, chẳng phân biệt quốc gia, mà cũng chẳng phân chia tôn giáo. Người tiếp nhận giáo dục tŕnh độ cao thấp bất đồng, có người trí huệ rất cao, nói theo kiểu hiện thời là “chuyên gia, học giả”, có người là kẻ b́nh dân mù chữ. V́ thế, trong xă hội, trên là từ đế vương, dưới cho tới thứ dân, các ngành nghề, Ngài thảy đều có thể mở lớp dạy học, giáo hóa hết thảy chúng sanh. Ngài chẳng biên soạn sách giáo khoa, cũng chẳng biên soạn đại cương giáo học, hằng ngày cùng các đồng học đàm thoại, giải đáp những câu hỏi do các đồng học nêu ra, về sau được ghi chép lại thành kinh điển. Ghi chép là sau khi đức Phật khuất bóng mới ghi chép lại, chứ thuở ấy (thuở Phật tại thế) chẳng có. V́ thế, Ngài đến nơi nào đó dạy học xác thực là hoan hỷ, rất vui sướng, v́ sao? Đi xa mà chẳng có hành lư, gánh nặng ǵ cũng đều chẳng có! Bất luận đi đến nơi đâu, đều là ba y, một bát, những thứ khác đều chẳng có. Quư vị thấy đơn giản lắm, vui sướng lắm, áp lực lẫn gánh nặng ǵ cũng đều chẳng có.

           Kinh Kim Cang nói đức Phật có ngũ nhăn, [tức là] có Nhục Nhăn, Thiên Nhăn, Huệ Nhăn, Pháp Nhăn, và Phật Nhăn, ngũ nhăn viên minh. Những điều này đều nhằm tán thán trí huệ của lăo nhân gia. Nhục Nhăn, giống như phàm phu chúng ta có Nhục Nhăn. Thiên Nhăn khác hẳn, Thiên Nhăn có thể thấy quá khứ, vị lai. Nói theo kiểu hiện thời, Ngài có năng lực đột phá các chiều không gian, có thể thấy những không gian mà lũ b́nh phàm chúng ta chẳng thấy. Chuyện này thuộc về Thiên Nhăn. Nhưng Huệ Nhăn lại khác với Thiên Nhăn, đức Phật dạy chúng ta, chư thiên có Thiên Nhăn, chẳng có Huệ Nhăn, v́ sao? Vọng tưởng, phân biệt, chấp trước chẳng buông xuống; do vậy, chẳng có Huệ Nhăn. Trong ba loại phiền năo ấy, buông xuống một thứ trong ba thứ, chẳng có chấp trước, sẽ lại có thêm một loại mắt, [tức là] có Huệ Nhăn. A La Hán, Bích Chi Phật có Huệ Nhăn, trí huệ ấy vốn sẵn trọn đủ trong tự tánh. Chỉ cần quư vị buông xuống chấp trước đối với hết thảy các pháp thế gian và xuất thế gian, chẳng c̣n chấp trước nữa, quư vị sẽ đắc Huệ Nhăn. Quư vị mới dần dần thấy chân tướng của nhân sinh và vũ trụ, vừa mới trông thấy, vẫn chưa phải là thật sự hiểu rơ. Tuy đă thấy, chẳng rơ ràng cho lắm!

          Nếu lại c̣n buông xuống phân biệt đối với hết thảy các pháp thế gian và xuất thế gian, chẳng c̣n phân biệt, vậy là quư vị đắc Pháp Nhăn. Pháp Nhăn rơ ràng hơn Huệ Nhăn khá nhiều. Điều này chẳng dễ hiểu cho lắm, chúng tôi dùng tỷ dụ. Người cao tuổi mắt hoa, mắt già bị hoa, có trông thấy mọi vật hay không? Thấy chứ, nhưng mơ hồ, chẳng rơ ràng cho lắm. Đấy là Huệ Nhăn. Đeo kiếng bèn thấy rất rơ ràng, đó là Pháp Nhăn. Từ tỷ dụ này, quư vị có thể lănh hội đôi chút, Pháp Nhăn trông thấy rơ ràng. Nhưng những chuyện, những hiện tượng trong khắp pháp giới hư không giới, rốt ráo từ đâu mà có? Phát sanh như thế nào? V́ sao mà có? [Để thấu hiểu] những đạo lư to lớn ấy, vẫn phải tăng tấn, vọng tưởng cũng phải đoạn trừ. Đă đoạn trừ vọng tưởng, Phật Nhăn bèn hiện tiền, tức là minh tâm kiến tánh. Khi kiến tánh, quư vị sẽ triệt để hiểu rơ tánh, tướng, sự lư, nhân quả của muôn sự muôn vật trong vũ trụ. Đấy là Phật Nhăn, tức vô ngại nhăn, chẳng có chướng ngại.

          “Vô ngại nhăn” là vô ngại huệ, trí huệ rốt ráo viên măn hiện tiền, khi ấy sẽ thấy cảnh giới ǵ? Thấy hết thảy Phật. “Thấy hết thảy Phật” có nghĩa là ǵ? Thật sự hiểu rơ toàn thể vũ trụ là một Thể, nhất thiết trí, nhất thiết giác. Vậy th́ nếu chúng ta hỏi: Chúng sanh khổ nạn đang mê muội trong tam đồ lục đạo có phải là Nhất Thiết Trí hay không? Đúng vậy! Lời này phải hiểu như thế nào? Chúng ta vẫn dùng tỷ dụ của tổ sư đại đức từ xưa để nói. Cổ đức dùng vàng và đồ vật để tỷ dụ. “Dùng vàng làm các món vật, món nào cũng đều là vàng”. Vàng và đồ vật là một, không hai. Chúng ta sánh ví vàng như Pháp Tánh. Pháp Tánh là Trí. Sánh ví đồ vật như pháp tướng; đấy là các hiện tượng, vạn sự, vạn tướng trong vũ trụ. Người giác ngộ sẽ biết, y báo và chánh báo trang nghiêm trong mười pháp giới đều là tâm hiện, thức biến, thuần chân vô vọng! Kẻ mê chẳng biết, chẳng biết tất cả hết thảy hiện tướng đều là tâm tánh, không biết! Do vậy, ở đây là vấn đề giác và mê. Khi mê th́ gọi là chúng sanh, khi giác gọi là Phật. Thật ra, Phật và chúng sanh là một, không hai.

          Quư vị đă giác, tánh và tướng chẳng hai; hễ mê th́ vẫn là tánh và tướng chẳng hai. Tuyệt đối chẳng phải là nói tánh và tướng sẽ biến đổi theo sự mê hay ngộ của quư vị, chẳng phải vậy, nó chưa hề biến đổi theo quư vị. Cái biến đổi theo quư vị, sẽ chẳng phải là chân tánh; đó là thứ ǵ vậy? Đó là vọng tưởng, chư vị phải biết điều này. Trong A Lại Da, theo như kinh điển Pháp Tướng Tông đă nói, chủng tử đă in dấu trong A Lại Da dấy lên phản ứng. Trong chân tánh có [vọng tưởng] hay không? Trong chân tánh chẳng có! Trong chân tánh chẳng có thiện, mà cũng chẳng có ác, chẳng có chân, mà cũng chẳng có vọng. Nhà Phật gọi điều này là pháp môn Bất Nhị. Nhị là ǵ? Đối lập. Trong chân tánh chẳng có đối lập; hễ thứ ǵ đối lập th́ chẳng thật!

          Do vậy có thể biết, trong các buổi giảng, chúng tôi thường dẫn dụng thí nghiệm với nước của tiến sĩ Giang Bổn Thắng, thí nghiệm cho thấy nước có thấy, nghe, hay, biết, nó có thể phản ứng với sắc, thanh, hương, vị. Trong ấy, sự “thấy, nghe, hay, biết” là có, nhưng trong “thấy, nghe, hay, biết” có đối lập hay không? Chẳng có! Phải biết điều này, tuyệt đối chẳng có! V́ sao chúng ta dùng thiện niệm đối với nó, nó sẽ phản ứng bằng mô thức kết tinh rất đẹp. Đối với nó bằng ác niệm, nó sẽ phản ứng bằng mô thức kết tinh rất xấu xí. Đây là chuyện như thế nào? Đấy là chủng tử tập khí chứa đựng trong A Lại Da dấy lên hiện hành, do gặp duyên bèn dấy lên hiện hành. Trong Pháp Tánh th́ sao? Trong Pháp Tánh chẳng có thiện hay ác, phải hiểu đạo lư này! Đạo lư này quá sâu!

          Cho nên, từ thí nghiệm với nước trong khoa học, có thể nói rơ các hiện tượng trong lục đạo và mười pháp giới, chúng ta nói là “có nhân, có quả”. Thiện nhân có thiện quả, ác nhân có ác báo; đấy là lục đạo, là mười pháp giới. Trong Nhất Chân pháp giới chẳng có, v́ sao chẳng có? Trong Nhất Chân pháp giới chẳng có ư niệm! Chúng ta có thiện niệm và ác niệm, trong Nhất Chân pháp giới chẳng có thiện niệm, mà cũng chẳng có ác niệm. V́ sao biết? Chẳng khởi tâm, không động niệm, th́ là đoạn vọng tưởng. Vọng tưởng là khởi tâm động niệm, khởi tâm động niệm là vô minh. Chúng ta dùng một thiện niệm, hay dùng một ác niệm, chẳng phải là khởi tâm động niệm hay sao? Không chỉ là khởi tâm động niệm, mà trong ấy c̣n có phân biệt, chấp trước. V́ thế, nó biến hiện, chúng ta ư thức rất rơ ràng đó là chủng tử được in dấu trong A Lại Da, chẳng phải là chân tánh. Nếu quư vị kiến tánh, thấy chân tánh, đối với vọng tưởng, phân biệt, chấp trước, quư vị ắt cần phải thảy đều đoạn trừ, sau đấy sẽ thấy ǵ? Thấy hết thảy chúng sanh đều thành Phật, hoặc là như trong kinh Hoa Nghiêm và Viên Giác đă nói: “Hết thảy chúng sanh vốn sẵn thành Phật”, thật đấy, chẳng giả!

          V́ sao chư Phật Như Lai chân thành lễ kính hết thảy chúng sanh như vậy? Lễ kính hết thảy chúng sanh chính là lễ kính chân tánh của chính ḿnh, lễ kính Tánh Đức của chính ḿnh, người khác và chính ḿnh có mối quan hệ mật thiết như thế đó. Núi, sông, đại địa, cây cối, hoa, cỏ, cùng chung một Pháp Thân, đều là tâm hiện thức biến; ĺa khỏi tâm thức th́ chẳng có một pháp nào để có thể được. Đấy gọi là “thấy hết thảy Phật”. Đạt đến cảnh giới ấy, quư vị mới thật sự hiểu rơ một câu ngạn ngữ của cổ đại đức: “Thiên hạ vốn vô sự, kẻ ngu tự lo sầu”. Khế nhập cảnh giới ấy, mới thật sự hiểu rơ câu này. Chẳng khế nhập cảnh giới ấy, nghe câu này chẳng hiểu. Mấy chữ ấy đều nhận biết, nói th́ cũng nghe rất rơ ràng, dường như đă hiểu, thật ra hoàn toàn không hiểu. V́ sao không hiểu? Chẳng phải là cảnh giới của quư vị! Đây là cảnh giới của chư Phật Như Lai, quư vị làm sao hiểu nổi? Nếu quư vị đă hiểu, đă nhập cảnh giới này, quư vị đă thành Phật; sau đấy, quư vị mới thấy hết thảy chúng sanh chẳng khác chư Phật Như Lai.

          Nhất định phải diệt trừ chướng ngại, hết thảy chúng sanh thảy đều là vô ngại nhăn, đều là ngũ nhăn viên minh. Lũ phàm phu chúng ta có nghiệp chướng, chẳng có Thiên Nhăn. Do có chấp trước, [cho nên] chẳng có Huệ Nhăn. Do có phân biệt, chẳng có Pháp Nhăn. Do khởi tâm động niệm, chẳng có Phật Nhăn. Hiện thời, chỉ c̣n lại Nhục Nhăn, đă nh́n sai khá nhiều chuyện. Nh́n sai người, bị thua thiệt, bị lừa gạt. Nh́n sai việc, cũng phạm phải lầm lỗi. Có thể nói là trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta, những chuyện này thường xuyên tồn tại, chỉ cần quư vị lưu ư là có thể hoàn toàn trông thấy. Sau khi quư vị đă thấy, quư vị có c̣n động tâm hay không? Phàm phu chẳng có ai không động tâm, bị thua thiệt, bị lừa gạt rất oan uổng. Đấy là quư vị khởi tâm động niệm. Một chuyện làm rất viên măn, rất thành công, quư vị rất hưng phấn, rất vui sướng; nói cách khác, phản ứng của quư vị là thất t́nh ngũ dục.

          Chuyện này khác với Phật, Bồ Tát. Phật, Bồ Tát ứng hóa trong lục đạo, ứng hóa trong tam đồ, thấy chúng sanh trong lục đạo tạo ác, hành thiện, tạo ác nhiều, hành thiện ít, Phật, Bồ Tát có động tâm hay không? Chẳng có! Tâm của Phật, Bồ Tát giống như một mặt gương, soi rành mạch, rơ ràng, phân minh. Hiện tướng ấy là chuyện như thế nào? “Phàm những ǵ có h́nh tướng, đều là hư vọng”. Duyên tụ bèn có, duyên tán th́ không! Nghiêm túc tỉ mỉ quan sát, thưa cùng chư vị, nhân duyên cũng chẳng phải là thật. Chuyện này càng nói càng sâu. Quư vị hăy ngẫm xem trong Đàn Kinh, Lục Tổ Huệ Năng đại sư đă nói: “Vốn chẳng có một vật, chỗ nào nhuốm bụi trần”. Lại nghĩ đến lời đức Thế Tôn đă nói trong kinh Lăng Nghiêm, Ngài nói đến Thật Tướng của các pháp, chẳng phải là nhân duyên, chẳng phải là tự nhiên, chẳng phải là ḥa hợp, chẳng phải là bất ḥa hợp. Do vậy, chẳng có khởi tâm động niệm. Cũng chính v́ chẳng khởi tâm, không động niệm nên mới nh́n thấy rơ ràng như thế. Đấy gọi là Phật Nhăn, cao minh hơn Bồ Tát nhiều lắm. Bồ Tát biết lẽ đương nhiên, nhưng chẳng biết nguyên nhân. Đạt đến địa vị Phật th́ mới là viên măn rốt ráo!

          Nay chúng ta là phàm phu chánh cống mê chứ chẳng giác, chính ḿnh phải thừa nhận, từ vô lượng kiếp đến nay đă sanh tử luân hồi trong lục đạo, chẳng có cách nào thoát ĺa. Câu nói “con người đáng quư ở chỗ tự biết ńnh” chính là cách ngôn của bậc cổ thánh, điều đáng quư, chuyện khó thể làm được là “nhận biết chính ḿnh”. Trong trạng huống hiện thời của chúng ta, nay đă tiếp nhận giáo huấn của đức Phật, đấy là duyên; chính ḿnh có thể tín, có thể giải, đó là thiện căn, [tức là] thiện căn từ đời quá khứ. Đúng là giống như trong thí nghiệm với nước, Phật, Bồ Tát thị hiện, dùng một thiện niệm đối với các Ngài, các Ngài sẽ phản ứng rất tốt đẹp. Nay chúng ta tiếp nhận giáo huấn từ kinh giáo của Phật, Bồ Tát, bèn dấy lên phản ứng, dấy lên ư nguyện rất muốn y giáo phụng hành, rất mong thành tựu ngay trong một đời này. Đấy là trong A Lại Da từ đời quá khứ đă có chủng tử tập khí này, giống như nước phản ứng bằng mô thức kết tinh rất đẹp đẽ, gặp gỡ thiện duyên mà! Gặp một ác duyên, [chẳng hạn như] giết, trộm, dâm, dối, trong tâm chúng ta cũng bị nó (ác duyên ấy) lay động, cũng sẽ thuận theo nó làm chuyện xấu xa, đấy là như thường nói: “Gần son th́ đỏ, gần mực th́ đen”. Chư Phật, Bồ Tát dấy khởi cảm ứng đạo giao cùng chúng sanh trong mười pháp giới, v́ sao? Có thể từ chỗ này mà thấu hiểu. Đấy chính là giáo dục, giúp cho một cá nhân quay đầu là bờ.

          Thiện chủng tử được huân tu từ vô lượng kiếp đến nay trong A Lại Da Thức; đấy là nhân. Phật, Bồ Tát trông thấy kẻ đócái nhân ấy, cái nhân ấy là cảm, Phật, Bồ Tát đến giúp đỡ, thúc đẩy kẻ ấy; đó là duyên. Do vậy, giáo huấn của Phật, Bồ Tát là duyên. Gặp gỡ duyên ấy, thiện căn của kẻ đó dấy lên hiện hành, sẽ có thể nâng cao cảnh giới của chính ḿnh. Nói cách khác, nay chúng ta thuộc địa vị phàm phu, chuyện quan trọng nhất làm thế nào để nâng cao chính ḿnh, những chuyện khác là chuyện nhỏ nhặt, chẳng đáng nhắc tới. Chúng toàn là giả, quư vị làm những chuyện ấy để làm ǵ? Tăng tấn cảnh giới của chính ḿnh, đấy là chuyện to lớn.

          Hôm qua, có một đồng tu tại Thâm Quyến văng sanh, văng sanh vào lúc hơn bốn giờ chiều. Trước khi văng sanh, ông ta nói muốn đến Hương Cảng gặp tôi. Chiều hôm qua, khi chúng tôi bắt đầu giảng kinh th́ ông ta ra đi, biết trước lúc mất, hết sức khó có. Đấy là có thiện căn, thiện căn đă chín muồi. Năm xưa, nghe tôi giảng kinh, nghe tôi nhắc đến những người niệm Phật trong Văng Sanh Truyện, đại khái là từ ba năm đến năm năm bèn thành công, bèn ra đi, biết trước lúc mất, qua đời. Dẫu c̣n có thọ mạng, chẳng cần đến. Người đă thành công mà không ra đi th́ chỉ có một điều kiện: Người ấy c̣n có duyên với thế gian này, vẫn chưa thể ra đi. Đấy là ǵ? Phải mang thêm mấy người theo đi, phải giúp đỡ mấy người ấy văng sanh. Trừ chuyện này ra, chẳng có chuyện thứ hai nào khác! Nếu chẳng có duyên với thế gian này, chẳng có ai nghe theo vị ấy, chẳng có ai tiếp nhận giáo huấn của vị ấy, vị ấy bèn ra đi. Vị đồng tu này chỉ ba mươi tám tuổi, biết trước lúc mất; ông ta tu thành công như thế nào? Cư sĩ Hướng Tiểu Lỵ làm hộ pháp cho ông ta, ông ta muốn bế quan ba năm. Cư sĩ Hướng Tiểu Lỵ hộ tŕ ông ta. Suốt ba năm niệm một câu Nam-mô A Di Đà Phật, đúng là niệm mệt mỏi bèn nghỉ ngơi, nghỉ khỏe khoắn rồi bèn niệm tiếp, chẳng có ư niệm chi khác. Suốt ba năm chẳng nói một câu nào, điều này rất trọng yếu, bí quyết thành công ở ngay chỗ này. Đấy là ǵ? Buông xuống muôn duyên, đắc Niệm Phật tam-muội.

          [Ông ta] ra đi hôm qua, c̣n kém hai tháng mới tṛn ba năm, hai năm mười tháng đă thành công. Quư vị thấy đó, văng sanh dễ dàng như thế đó, tức là đơn giản như thế đó! Vấn đề là quư vị có chịu thật sự hành hay không? Sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, thấy A Di Đà Phật, thưa cùng chư vị, chính là “đắc vô ngại nhăn”, thấy hết thảy chúng sanh trong trọn khắp pháp giới, hư không giới chẳng có một ai không phải là Phật, hết thảy chúng sanh vốn sẵn thành Phật. Những ǵ kinh Hoa Nghiêm đă dạy, người ấy đều thấy. A! Nay đă hết thời gian rồi, bài kệ này nói tới đây.

***

          Chư vị pháp sư, chư vị đồng học, xin hăy ngồi xuống. Xin xem bài kệ thứ ba tiếp theo:

 

           (Kinh) Đế quán Phật thời, đương nguyện chúng sanh, giai như Phổ Hiền, đoan chánh nghiêm hảo.

          ()諦觀佛時。當願眾生。皆如普賢。端正嚴好。

          (Kinh: Lúc quán kỹ Phật, nguyện cho chúng sanh, đều như Phổ Hiền, đoan chánh, nghiêm hảo).

 

          “Đế quán” (諦觀) nói theo kiểu hiện thời là chú tâm nh́n, nh́n cẩn thận, nh́n cung kính, thật thà mà nh́n; đó gọi là Đế Quán, tức nh́n Phật. Vào thời cổ, tạc tượng Phật bèn chú trọng sự biểu thị pháp. Trong kinh Phật, có một bộ kinh mang tựa đề là Tạo Tượng Lượng Độ Kinh (造像量度經). Đức Phật dạy tạo h́nh tượng th́ phải tạo theo cách nào, tỷ lệ giữa các bộ vị trên thân tướng phải tương xứng, cũng chính là như kinh thường nói “ba mươi hai tướng, tám mươi thứ hảo”. Nếu có thể nêu bày ra, nh́n cẩn thận, sẽ đều có thể thấy được ba mươi hai tướng, tám mươi thứ hảo. Mỗi tướng hảo đều biểu thị phước báo nơi trí huệ, đương nhiên là trí huệ và phước báo là quả, quả th́ ắt phải có nhân. Khiến cho chúng ta trông thấy quả, bèn nghĩ đến Phật, Bồ Tát thuở tại thế đă tu nhân như thế nào th́ mới có thể thành tựu tướng hảo thù thắng dường ấy, đă ban cho bọn hậu học chúng ta một sự khơi gợi, dấy khởi rất lớn, ư nghĩa giáo dục rất trọng yếu. Đấy là ư nghĩa thứ hai của việc thờ phụng tượng Phật, “kiến hiền tư tề” (見賢思齊, thấy người hiền, mong được bằng).

          Trong phần trước, ư nghĩa thứ nhất [của việc thờ phụng tượng Phật] là ư nghĩa báo ân. Đó gọi là “báo bổn phản thỉ” (報本反始, báo đáp cội nguồn, truy ngược về sự khởi đầu), chúng ta phải kỷ niệm thầy. Ư nghĩa thứ hai là thấy h́nh tượng của thầy, sẽ học tập thầy, bắt chước thầy. Đấy chẳng phải là lạy lục ngẫu tượng, chẳng phải là mê tín, đấy là giáo dục. Chư vị suy ngẫm [sẽ thấy] hai loại giáo dục này trọng yếu dường ấy, có nhiều ư nghĩa ngần ấy, làm sao có thể nói nó là mê tín cho được? Sự hiểu lầm ấy đúng là hiểu lầm đến nỗi phải kêu rầm trời. Lấy ngay quốc gia, xă hội trong hiện thời [để bàn thảo], chúng ta đến bất cứ một quốc gia nào, những nơi chốn công cộng, nhất là cơ quan của chánh phủ, quư vị sẽ đều trông thấy họ treo h́nh ảnh Tổng Thống, Phó Tổng Thống, quốc kỳ, quốc huy. Chúng ta phải hỏi, đấy có phải là mê tín hay không? Đấy có phải là lạy ngẫu tượng hay không? V́ sao chúng ta tạo tượng Phật lại biến thành ngẫu tượng, c̣n những tượng do quư vị đắp, tạc đều chẳng gọi là ngẫu tượng, mà cũng chẳng thể gọi là mê tín?

          Tượng Phật có ư nghĩa càng sâu, càng rộng hơn những h́nh tượng ấy. Ba mươi hai tướng [hiểu theo ư nghĩa] đơn giản nhất, rơ rệt nhất, chính là ba mươi hai loại thiện nhân và thiện quả. Hễ trông thấy, [những tướng ấy] nhắc nhở quư vị phải tu thiện nhân th́ mới có thể đắc thiện quả. Thiện phải là chân thiện, sau đấy mới kèm thêm các món hảo, được gọi là “tướng hảo”, [thành ra] ba mươi hai tướng, tám mươi thứ hảo. Tướng hảo thật sự của đức Phật chúng ta tạo không nổi, giống như trong kinh Hoa Nghiêm nói đến Tỳ Lô Giá Na Phật, đấy là Báo Thân Phật: “Thân có vô lượng tướng, mỗi tướng có vô lượng hảo”. Chỉ nói đơn độc về tướng hảo, chúng ta đă chẳng thể lănh hội được! Chúng ta chỉ có thể trông thấy “cành thô, lá to”, chứ những tướng hảo cực kỳ vi tế, chúng ta chẳng có cách nào cảm nhận được. Đấy là lư do v́ sao bảo quư vị hăy “đế quán”, trong “đế quán” c̣n có ư nghĩa này.

          Điều trọng yếu nhất trong đế quán là quán tưởng, nghĩ đến trí huệ, đạo đức, từ bi, công đức của đức Phật, vô tư, vô ngă, thanh tịnh, b́nh đẳng. Giáo hóa chúng sanh, đáng nên dùng thân ǵ để dạy, Ngài bèn hiện thân ấy. Tùy theo tŕnh độ và căn tánh của chúng sanh mà ứng cơ thí giáo (ban bố giáo pháp tương ứng với căn cơ), chẳng có pháp nhất định; cho nên mới có thể phổ độ chúng sanh. Nếu có pháp nhất định, sẽ chẳng thể phổ độ, v́ sao? Pháp nhất định th́ quư vị chỉ có thể thích hợp với [những đối tượng phù hợp] tiêu chuẩn giáo học của quư vị. Chẳng thích hợp th́ sẽ chẳng có cách nào hết! Đức Phật chẳng có tiêu chuẩn dạy học, chẳng có pháp nhất định; v́ thế, đối với mỗi chúng sanh trong mười pháp giới, Ngài đều có thể dạy, chẳng bỏ sót một ai, đúng như trong Phật môn đă nói: “Trong cửa nhà Phật, chẳng bỏ một ai”. Đấy mới là b́nh đẳng từ bi thật sự. Kẻ chẳng có thiện căn, đức Phật giúp đỡ người ấy gieo thiện căn. Người đă có thiện căn, đức Phật giúp người ấy tăng trưởng. Người thiện căn chín muồi, đức Phật giúp người ấy thành tựu. Từ đầu tới cuối kinh Hoa Nghiêm, ư nghĩa này hết sức rơ rệt, từ trong mỗi ḍng chữ, quư vị đều có thể lănh hội tinh thần giáo hóa chúng sanh của đức Phật khi Ngài tại thế.

          Khi “đế quán” Phật, dẫn phát đại nguyện là nguyện cho hết thảy chúng sanh, “giai như Phổ Hiền, đoan chánh nghiêm hảo” (đều như Phổ Hiền, đoan chánh, trang nghiêm, tốt đẹp). “Nghiêm” () là trang nghiêm, nay chúng ta nói là “đẹp đẽ”, chẳng có mảy may khuyết hăm. V́ sao phải nêu ra Phổ Hiền? Quán Âm Bồ Tát chẳng phải là rất tốt ư? Văn Thù Bồ Tát chẳng phải là tốt lắm ư? V́ sao chỉ nêu một ḿnh Phổ Hiền? Nếu nói đến “đoan chánh nghiêm hảo” th́ có thể nói là tất cả các vị Bồ Tát thảy đều trọn đủ đoan chánh nghiêm hảo. Vậy th́ nêu lên Phổ Hiền nhằm biểu thị ư nghĩa ǵ? Phổ Hiền biểu thị thật sự hành! Giáo pháp Đại Thừa của đức Thế Tôn được truyền đến Trung Hoa, điểm chủ yếu nhất trong giáo pháp Đại Thừa là bốn pháp môn, nói theo cách hiện thời là “bốn môn công khóa” do bốn vị Bồ Tát làm đại biểu, phải nên biết điều này.

          Vị thứ nhất là Địa Tạng Bồ Tát, biểu thị hiếu thân, tôn sư (hiếu thảo với cha mẹ, tôn kính thầy), dạy học phải bắt đầu từ chỗ này. V́ thế, danh hiệu của Ngài là Địa Tạng. Địa (Kṣiti, ) là ǵ? Đại địa. Tạng (Garbha, ) là bảo tạng (寶藏, kho báu). Quư vị thấy loài người chúng ta sống trong thế gian này, con người sống trong thế gian th́ cuộc sống dựa vào ǵ? Dựa vào đại địa, dựa vào bảo tạng trong đại địa chúng ta mới có thể sanh tồn. Ngũ cốc, các loại lương thực mà chúng ta ăn đều sanh trưởng trên đất, đấy là Bảo. Những thứ chúng ta mặc, sử dụng đều sanh ra từ đất. Ngoài thực vật c̣n có khoáng vật; dưới đại địa có vô lượng khoáng vật, cung cấp những nhu cầu sử dụng thường nhật cho chúng ta. V́ thế, dùng [thánh hiệu] Địa Tạng.

          Áp dụng ngược lại tỷ dụ này vào chúng ta, Địa là tâm địa. Đức Phật nói chân tâm của chúng ta vốn trọn đủ vô lượng trí huệ, vô lượng đức năng. Vô lượng trí huệ giống như quặng mỏ, trong đại địa chứa đựng khá nhiều thứ kim loại quư trọng. Vô lượng đức năng giống như sự vận hành của đại địa, vô lượng tướng hảo giống như núi, sông, cây cối, hoa cỏ, ngũ cốc, các loại lương thực. Đó là tướng hảo. Do vậy, danh từ Địa Tạng là biểu thị pháp. Nếu chúng ta biết khai thác, gạn lọc kho báu trong tâm địa, sẽ thọ dụng bất tận! Trí huệ, đức năng và tướng hảo của quư vị chẳng hai, chẳng khác chư Phật Như Lai, quư vị có cần phải kinh doanh nữa hay chăng? Chẳng cần! Người thế gian đạt được phú quư chẳng dễ dàng, các vị hăy ngẫm xem, kinh Hoa Nghiêm nói đến sự phú quư của Tỳ Lô Giá Na Phật, kinh Vô Lượng Thọ nói đến sự phú quư của A Di Đà Phật, có cần phải kinh doanh hay không? Chẳng cần, tự nhiên! Quư vị thấy một ṭa cao ốc này cần bao nhiêu người thiết kế, các thứ vật liệu, các loại nhân công, thiếu một thứ đều không được. Cung điện bảy báu trong thế giới Cực Lạcthế giới Hoa Tạng chẳng có ai thiết kế, mà cũng chẳng có người lo liệu xây dựng, tự nhiên!

          Đối với chuyện ăn uống hằng ngày, ba bữa cơm của chúng ta cần rất nhiều người làm lụng trong bếp. Quư vị thấy thế giới Cực Lạc, quư vị muốn ăn cơm, ư niệm vừa mới chớm, cơm và thức ăn đă bày sẵn trên bàn, thức ăn trăm vị! Món ăn trăm vị: Xưa kia hoàng đế ăn uống, thức ăn trong mỗi bữa cơm đều là một trăm món đồ ăn. Điển cố “bách vị ẩm thực” do đây mà có. Bất luận hoàng đế ăn hay không, đương nhiên mỗi bữa ăn nhất định là một trăm món thức ăn. Do vậy, ngự trù đương nhiên là những đầu bếp nổi tiếng, một trăm món đồ ăn lại c̣n chẳng thể mỗi ngày đều giống nhau. Mỗi ngày đều như nhau th́ không được, người ta trông thấy chán ngán, phải thường xuyên thay đổi. Trong thế giới Cực Lạc, nếu quư vị muốn dùng bữa, có thể một trăm món là tối thiểu. Đấy là thế giới Cực Lạc, trong kinh Văng Sanh có nói vấn đề này. Nhưng lại suy nghĩ, đă đến thế giới Cực Lạc, tức là không c̣n trong mười pháp giới, chẳng cần dùng [ẩm thực] nữa! Khi chẳng dùng nữa, nó sẽ chẳng có. V́ thế, cũng chẳng cần dọn dẹp, cũng chẳng phải rửa chén, rửa đũa, chẳng cần! Tự nhiên chẳng có. Nghĩ đến áo được áo, nghĩ đến ăn bèn có ăn, đúng là thuận theo ḷng muốn, thật sự là “tâm tưởng sự thành”. V́ sao? Tánh Đức khởi tác dụng, đó là “đắc đại tự tại!”

          Quư vị ở trong nhà cửa, nhà cửa trang nghiêm, tinh xảo, đẹp đẽ, đáng gọi là cung điện. Quư vị thích ở trên mặt đất, nhà quư vị sẽ ở trên mặt đất. Quư vị thích ở trên không trung, nhà ở liền thăng lên không trung. Mong nó thăng lên cao hơn, nó sẽ cao hơn, ổn định, chẳng lay động chút nào, chẳng chấn động mảy may nào! Đấy là cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn, những thứ ấy hoàn toàn thuộc về quả báo, đều thuộc về Tánh Đức. Dùng phương pháp ǵ? Giống như ngũ cốc, các loại lương thực trên đại địa đều phải gieo trồng th́ mới có thu hoạch, phải khai thác những quặng mỏ vàng, bạc, đồng, sắt dưới đất, đă khai thác rồi c̣n phải nung luyện. Nếu không, quư vị chẳng thể sử dụng được. Trong tự tánh của chúng ta có vô lượng của báu, tức là trí huệ, đức năng, và tướng hảo, dùng phương pháp ǵ để khai thác? Địa Tạng Bồ Tát dạy chúng ta hiếu thân, tôn sư. Do vậy, kinh Địa Tạng là Hiếu Kinh của Phật môn. Khai thác Tánh Đức là hai công cụ trọng yếu mà ai nấy đều có, bản thân quư vị phải biết dùng th́ mới có thể khai thác kho báu trong tự tánh.

          Quư vị xem kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật, đức Phật giảng cho phu nhân Vy Đề Hy nghe. Nói thật ra, phu nhân Vy Đề Hy cũng là Bồ Tát tái lai, dùng thân phận hoàng hậu để hóa độ chúng sanh. Bà hỏi thay cho chúng ta, đức Phật giải đáp cho bà ta, chính là nói với mọi người. Đấy là một hỏi, một đáp. Học Phật th́ bắt đầu học từ chỗ nào? “Hiếu dưỡng phụ mẫu, phụng sự sư trưởng, từ tâm chẳng giết, tu Thập Thiện Nghiệp”, học từ chỗ này. Chư vị hăy ngẫm xem, bốn câu ấy có phải là Địa Tạng Bồ Tát Bổn Nguyện Kinh hay không? Do vậy, trong giáo pháp Đại Thừa, đây là một môn học đầu tiên, là môn công khóa tu học thứ nhất, hiếu thân tôn sư. Nếu chẳng có môn học này, quư vị học những thứ khác sẽ hoàn toàn xôi hỏng bỏng không, giống như xây nhà, đây là tầng thứ nhất.

          Hiếu thân tôn sư lại tiến cao hơn, sẽ do Quán Thế Âm Bồ Tát làm đại biểu. Ngài đại biểu điều ǵ? Đại từ, đại bi, giáo dục từ bi, tức là khuếch trương hiếu thân tôn sư, nói thật ra là hai chữ Hiếu Kính. Hiếu kính được mở rộng, hiếu kính hết thảy chúng sanh trọn khắp pháp giới, hư không giới. Đấy là môn học thứ hai. Bồ Tát Giới Kinh bảo, “hết thảy người nam là cha ta, hết thảy người nữ là mẹ ta”. Lại nói “hết thảy chúng sanh đều là vị lai Phật”. Đối với Phật phải kính, đối với cha mẹ phải hiếu. Quán Âm Bồ Tát làm được, mở rộng ḷng hiếu kính đến hết thảy chúng sanh trong khắp pháp giới, hư không giới, giáo dục ḷng yêu thương: “Ái tâm khắp pháp giới, thiện ư ngập Sa Bà”, Quán Thế Âm Bồ Tát làm đại biểu. Sau đấy, quư vị mới hiểu Quán Thế Âm đại từ đại bi cứu khổ cứu nạn, dùng ǵ để cứu khổ cứu nạn? Dùng đại hiếu, dùng đại kính, hiếu kính sẽ có thể cứu khổ cứu nạn. Hiện thời, thế giới này có quá nhiều tai nạn, lắm xung đột, làm thế nào để hóa giải xung đột? Làm thế nào để khôi phục ḥa b́nh trong thế giới này? Quán Âm Bồ Tát thật sự hữu hiệu. Ai nấy có thể hiếu thảo với cha mẹ, phát huy rạng rỡ ḷng hiếu thảo với cha mẹ, ai nấy có thể kính trọng thầy, phát huy rạng rỡ ḷng kính yêu, sẽ chẳng có xung đột, chẳng có tai nạn, xă hội an định, thế giới sẽ ḥa b́nh. Chẳng có ai biết. V́ thế, trông thấy h́nh tượng Địa Tạng Bồ Tát, lập tức phải nghĩ đến hiếu thân tôn sư, trông thấy h́nh tượng Quán Thế Âm Bồ Tát, sẽ nghĩ đối với hết thảy chúng sanh trong khắp pháp giới, hư không giới đều phải nên hiếu, phải nên kính.

          Môn học thứ ba do Văn Thù làm đại biểu. Văn Thù đại biểu trí huệ, đại biểu lư trí. V́ sao? Nếu có cảm t́nh xen vào th́ hiếu kính sẽ chẳng viên măn. Cảm t́nh sẽ nẩy sanh lệch lạc, nẩy sanh ḷng yêu thương thiên vị, sẽ chẳng đạt được công bằng. Do vậy, phải nên làm như thế nào? Phải nên có lư trí, phải dùng trí huệ, đừng nên dùng cảm t́nh, phải dùng sự thanh tịnh, đừng dùng sự nhiễm ô, phải dùng ḷng b́nh đẳng, đừng nên dùng tâm cao hạ. Đấy là điều được biểu thị bởi Văn Thù Bồ Tát, như vậy th́ sẽ giống như Phật.

          Thứ tư là Phổ Hiền. Phổ Hiền đại biểu ǵ? Phổ Hiền đại biểu thực tiễn, tức là thực hiện. Thực hiện hiếu kính, từ bi, trí huệ trong cuộc sống của chính ḿnh, thực hiện trong khởi tâm động niệm, trong cuộc sống hằng ngày, trong công việc, trong cách đăi người, tiếp vật của chính ḿnh. Phổ Hiền là thực hiện, nay chúng ta nói là “thật sự làm”. Ngài điều ǵ cũng đều làm được. Do vậy, quư vị bèn hiểu rơ ư nghĩa của “đế quán Phật thời” (khi quán Phật cặn kẽ): Đối với giáo huấn của Phật Đà, chúng ta phải thực hiện một trăm phần trăm giống như Phổ Hiền Bồ Tát. Chư vị phải biết, trong kinh Hoa Nghiêm này, Hoa Nghiêm Tam Thánh gồm một vị Phật, hai vị Bồ Tát, nhằm thể hiện sự biểu thị pháp trong môn học này. Phật là Tỳ Lô Giá Na, Tỳ Lô Giá Na (Vairocana) là tiếng Phạn, dịch sang nghĩa tiếng Hán là Biến Nhất Thiết Xứ, có nghĩa là “không lúc nào chẳng tồn tại, không nơi đâu chẳng tồn tại”, đấy là ǵ? Pháp Tánh! Do vậy, Thích Ca Mâu Ni Phật gọi Ngài (Tỳ Lô Giá Na) là Pháp Thân Phật. Có h́nh tướng hay không? Chẳng có h́nh tướng, Pháp Thân Phật chẳng có h́nh tướng, trọn khắp hết thảy mọi nơi. Khoa học gia hiện thời nói về năng lượng, danh từ khoa học là Trường, năng lượng và trường chẳng có h́nh tướng.

          Ngoài ra, hai vị Bồ Tát th́ một là Văn Thù, hai là Phổ Hiền. Văn Thù biểu thị trí huệ, Phổ Hiền biểu thị thực tiễn. “Phổ” (, Samanta) có ư nghĩa tương ứng với Tỳ Lô Giá Na. “Phổ” là phổ biến, cũng là “không đâu chẳng tồn tại, không lúc nào chẳng tồn tại”. Trong phẩm tiếp theo, chúng tôi sẽ nói đến Hiền (, Bhadra). Phẩm kế tiếp là phẩm Hiền Thủ (賢首), sẽ giải thích tỉ mỉ chữ Hiền. Tự tánh vốn sẵn đủ hiền đức. Chính ḿnh phải làm đến mức như Phổ Hiền, sau đấy mới nh́n lại, sẽ thấy hết thảy chúng sanh không ai chẳng phải là Phổ Hiền, nó chứa đựng ư nghĩa sâu xa ngần ấy! V́ thế, thấy Phổ Hiền Bồ Tát, chúng ta sanh tâm hổ thẹn, v́ sao? Ngài làm được, v́ sao chúng ta chẳng làm được? Hăy nên nỗ lực gắng công đuổi kịp. Hiện thời, hăy từ chỗ cơ sở nhất, Đệ Tử Quy chẳng làm được, đấy là điều cơ sở nhất. Đối diện Phổ Hiền Bồ Tát, Phổ Hiền Bồ Tát đối với giáo huấn của chư Phật, đă thực hiện viên măn từng ly từng tư. Bất luận là bộ kinh, luật, luận nào, Ngài đều làm được toàn bộ.

          Đối với giáo huấn của Phật, Phổ Hiền là thật sự học, chân thật học tập, chẳng có câu nào nói suông! Thực hiện viên măn Đệ Tử Quy, thực hiện viên măn Thập Thiện Nghiệp Đạo, thực hiện viên măn Tam Quy, Ngũ Giới, thực hiện viên măn lục độ, vạn hạnh, chẳng có ǵ Ngài không thực hiện viên măn, làm được một trăm phần trăm. Đấy gọi là Phổ Hiền. Người thế gian chẳng thể sánh bằng Ngài. Người thế gian [biến giáo huấn của đức Phật thành] học vấn, suốt đời trước tác khá nhiều, nhưng hoàn toàn chẳng làm được. Học rất nhiều, lư giải rất nhiều, v́ người khác diễn nói cũng rất nhiều, chính ḿnh chẳng làm được! Do vậy, Thiên Thai đại sư đă nói, theo truyền thuyết, ngài Trí Giả (Thiên Thai đại sư) là Thích Ca Mâu Ni Phật tái lai. Người Nhật Bản hết sức sùng bái Ngài, người Đại Hàn cũng thế. Khi tôi sang thăm Nhật Bản, [có nói với họ, theo] truyền thuyết, Vĩnh Minh Diên Thọ là A Di Đà Phật tái lai, Trí Giả đại sư là Thích Ca Mâu Ni Phật tái lai. Họ nói họ biết, họ cũng có truyền thuyết ấy, là truyền thuyết từ xưa, từ Trung Hoa truyền sang Nhật Bản, truyền sang Hàn quốc.

          Do vậy, v́ sao chư Phật, Bồ Tát giáo hóa chúng sanh có thể sanh ra hiệu quả to lớn ngần ấy? Một mực ảnh hưởng cho đến hiện thời, ảnh hưởng đến toàn thể thế giới. Chẳng có ǵ khác, các Ngài thảy đều làm được rồi mới nói, mới dạy kẻ khác. Các Ngài thật sự nêu gương tốt, nêu tấm gương tốt nhất. V́ thế, kẻ khác chẳng thể không khâm phục các Ngài, chẳng thể không bị ảnh hưởng, đạo lư ở chỗ này. Đấy là thánh nhân. Phàm những ǵ các Ngài đă nói, các Ngài đều có thể làm được, đấy là hiền nhân, kém hơn một bậc! V́ sao kém một bậc? Thánh nhân th́ rất nhiều vị làm được nhưng không nói, các vị ấy viên măn; hiền nhân th́ nói xong các vị ấy có thể thật sự thực hiện, có thể làm được, chẳng nói th́ không tính. Nếu nói mà làm chẳng được, đấy là phàm nhân, chẳng phải là thánh hiền. “Nói được mà chẳng làm được” chẳng phải là không làm; nói rồi cũng làm, nhưng chẳng làm viên măn! Chẳng hạn như nói “hiếu, đễ, trung, tín, lễ, nghĩa, liêm, sỉ”, người đọc sách xưa kia có làm hay không? Làm chứ! Nếu chúng ta coi một trăm phần là trọn vẹn th́ những người ấy tối đa chỉ có thể làm nổi mười phần, hai mươi phần, chẳng đạt chuẩn để được coi là hiền nhân, đạo lư ở chỗ này! V́ sao phàm phu học theo thánh hiền mà chẳng học thành công? Chẳng có cách nào thực hiện một trăm phần trăm! V́ sao chẳng thể thực hiện? Chẳng buông xuống tập khí phiền năo được, nguyên nhân thật sự là ở chỗ này. Do vậy, quư vị chẳng thành thánh, mà cũng chẳng thành hiền.  

          Trong Phật pháp, thánh là Phật, hiền là Bồ Tát, quư vị thấy chúng ta ở đây nói tới các địa vị thuộc về Thập Tín. Hàng Bồ Tát thuộc địa vị Sơ Tín ắt phải buông xuống tám mươi tám phẩm Kiến Hoặc thuộc tam giới th́ mới làm được một chút, thật sự hành mà! Nhập cảnh giới Phật là học tṛ lớp Một Tiểu Học, vào học, thật sự nhập học để học tập. Trong tám mươi tám phẩm Kiến Hoặc, điều đầu tiên là Thân Kiến, nói thật ra là như kinh Kim Cang đă dạy: “Vô ngă tướng, vô nhân tướng, vô chúng sanh tướng, vô thọ giả tướng”. Vị ấy làm được, đương nhiên là làm chẳng viên măn, có thể làm được ba phần, hoặc có thể làm đến năm phần bèn nhập môn. Lũ b́nh phàm chúng ta chẳng làm được, một phần cũng chẳng làm được! Sau đấy, Nhị Tín, Tam Tín, đại khái là vị ấy đă làm viên măn, môn học ấy bèn viên măn!

          Sau khi đă viên măn, lại đoạn Tư Hoặc. Tư Hoặc là ǵ? Tham, sân, si, mạn, nghi, cũng là dần dần đoạn từng phần. Đạt đến địa vị Thất Tín sẽ đoạn sạch, tức là đă đoạn Kiến Tư phiền năo trong lục đạo. Kiến Tư phiền năo là cái nhân luân hồi trong lục đạo. V́ thế, Bồ Tát đạt đến địa vị Thất Tín bèn vượt thoát lục đạo, chẳng ở trong lục đạo. Chẳng ở trong lục đạo th́ đến nơi đâu? Trong tứ thánh pháp giới, trong Bồ Tát pháp giới, Ngài ở nơi đó lại đoạn Trần Sa phiền năo. Trần Sa phiền năo đoạn hết th́ là Phật trong mười pháp giới, tông Thiên Thai gọi [vị Phật này] là địa vị Tương Tự Phật. Phật đoạn ǵ? Phật đoạn phẩm vô minh cuối cùng. Phá trừ phẩm vô minh cuối cùng ấy, Ngài ĺa khỏi mười pháp giới, đến thế giới Hoa Tạng. Thế giới Hoa Tạng là Nhất Chân pháp giới; khi ấy, Ngài và Tỳ Lô Giá Na Phật dung nhập một thể.

          Chúng ta chớ nên không hiểu rơ những giáo huấn này. Chẳng hiểu rơ, quư vị sẽ chẳng biết thực hiện từ nơi đâu, chẳng biết học bằng cách nào! Sau khi đă hiểu rơ mới minh bạch, rành rẽ, biết đi theo đường lối nào. Hiện thời, chúng ta đă bắt đầu đi hay chưa? Bắt đầu rồi, đi rất chậm răi. Đi theo phương hướng và mục tiêu này; chẳng sai! Có đi lên đường [cao tốc] hay chưa? Chưa lên được! Giống như chúng ta lái xe trên đường cao tốc, hiện thời chúng ta đang ở trên con đường dẫn vào đường cao tốc (ramp), chưa vào đến đường cao tốc. Đường dẫn sẽ dẫn dắt quư vị vào con đường cao tốc, nay chúng ta đang lái trên đường dẫn. Khi nào sẽ lái xe trên đường cao tốc? Lái xe trên đường cao tốc là hàng Bồ Tát thuộc địa vị Sơ Tín, thật sự đoạn Kiến Hoặc, thật sự buông xuống.

          Thật sự buông xuống là chánh tri chánh kiến, khi ấy c̣n chưa nói đến Tri. Đấy là chánh kiến, tức là kiến giải chẳng có sai lầm. Phải đoạn hết Tư Hoặc mới là chánh tri; đấy chính là chánh tri chánh kiến. Đạt đến địa vị Thất Tín chính là chánh tri chánh kiến; nhưng Sơ Tín là chánh kiến, đạt đến Thất Tín sẽ là chánh tri, phải hiểu điều này! V́ thế, A La Hán được gọi là Chánh Giác; lại tiến cao hơn, Bồ Tát là Chánh Đẳng Chánh Giác, đạt tới mục đích sẽ là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Chúng tôi dùng đường cao tốc để tỷ dụ cho chư vị dễ hiểu. Từ chỗ nào đi lên đường cao tốc? Nay chúng ta c̣n chưa t́m được, vẫn là đang t́m con đường dẫn (ramp) ở chỗ nào. Hễ t́m được đường dẫn, sẽ bảo đảm có thể lên được [đường cao tốc]. Khi nào sẽ lên? Đă đoạn Kiến Hoặc, chẳng c̣n chấp trước thân này là ta. Giải thích cặn kẽ sẽ thuộc trong phần sau, tức là trong phẩm Hiền Thủ chúng ta sẽ đọc thấy.

          Do đó, kinh này càng đọc càng có ư vị, từng câu từng chữ đều liên quan hết sức to lớn với chúng ta. Một bộ kinh Hoa Nghiêm giảng ǵ vậy? Nói về bản thân chúng ta, chẳng phải là ai khác, chẳng phải là chuyện ngoài thân, mà là đại sự thiết thân. Sau đấy, mới hiểu chúng ta đă sai lầm ở chỗ nào, nhất định phải tu chỉnh những lỗi lầm ấy th́ mới có thể không ngừng nâng cao linh tánh của chính ḿnh. Tăng tấn cao hơn, nguyên lư và nguyên tắc để tăng tấn chẳng có ǵ khác, tức là phiền năo nhẹ nhàng, trí huệ tăng trưởng. Trí huệ tăng trưởng là tăng tấn, buông xuống phiền năo th́ quư vị sẽ có thể tăng tấn cao hơn. Chẳng buông xuống phiền năo, sẽ chẳng có cách nào tăng tấn cao hơn. Buông xuống là công phu thật sự. Thấy thấu suốt là học vấn thật sự. Thấy thấu suốt sẽ tăng tấn; đă tăng tấn, vẫn phải buông xuống. Quư vị chẳng buông xuống hết sạch! Hăy buông xuống toàn bộ, ngay cả “buông xuống” cũng buông xuống luôn. Đấy là Phật quả viên măn, là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Bản thân quư vị có biết hay không? Biết chứ, biết đường lối, từ Sơ Phát Tâm cho đến Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, ở trên con đường ấy. Tiến lên mỗi bước đều hiểu rành rẽ, rơ ràng, chẳng cần phải hỏi ai khác! Quư vị hỏi người khác, người ta chẳng đạt tới cảnh giới của quư vị, họ làm sao biết nổi!

          Hỏi ai? Đọc kinh. Đương nhiên thuận tiện nhất, đơn giản nhất là Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh. Kinh Hoa Nghiêm nói về đường lối thành Phật. Từ Sơ Tín, ở đây là hội thứ hai, hội thứ hai là hội Thập Tín, hội thứ ba là hội Thập Trụ, hội thứ tư là Thập Hạnh, hội thứ năm là Thập Hồi Hướng, hội thứ sáu là Thập Địa, sau đấy là Đẳng Giác và Diệu Giác, kinh Hoa Nghiêm nói về đường lối thành Phật. Kinh Hoa Nghiêm dạy “phản bổn, quy chân” (trở về cội gốc, quay về sự chân thật), đúng là phá mê khai ngộ, chuyển mê thành giác, chuyển tà thành chánh, chuyển nhiễm thành tịnh, thảy đều ở trong Hoa Nghiêm.

          Vậy th́ nếu quư vị hỏi, có một phương pháp đơn giản hay không? Rất nhiều người nêu lên câu hỏi này, lúc tôi mới học Phật đă nêu ra vấn đề này với Chương Gia đại sư: “Có một phương pháp nào khiến cho con tiến nhập rất nhanh chóng hay không?” Lăo nhân gia dạy tôi cũng đúng là đơn giản, dễ hiểu: “Thấy thấu suốt, buông xuống, anh sẽ khế nhập. Thực hiện từ chỗ nào? Điều này rất quan trọng, thầy dạy tôi bố thí. V́ thế, trong sáu môn Công Khóa của Bồ Tát, đứng đầu trong Lục Ba La Mật là Bố Thí, năm món sau đó vẫn là Bố Thí! Trong Bố Thí có Tài Bố Thí, Pháp Bố Thí và Vô Úy Bố Thí. Tŕ Giới Ba La Mật và Nhẫn Nhục Ba La Mật thuộc về Vô Úy Bố Thí. Tinh Tấn, Thiền Định, và Bát Nhă thuộc Pháp Bố Thí. [Do đó, Chương Gia đại sư] đáp bằng một câu “bố thí” bèn viên măn. Quư vị chẳng buông xuống, sẽ không được! Phổ Hiền Bồ Tát thị hiện triệt để buông xuống, chẳng có ǵ không buông xuống; do vậy, Ngài thị hiện thứ ǵ cũng đều viên măn, chẳng có thứ ǵ không viên măn, đấy là Phổ Hiền. A! Nay đă hết thời gian rồi!

Đại Phương Quảng Phật

Hoa Nghiêm Kinh

Phẩm thứ mười một

Tịnh Hạnh Phẩm

Phần 54 hết

 

         

 



[1] Thận chung truy viễn (慎終追遠) là một thành ngữ xuất phát từ một câu nói của Tăng Tử được chép trong thiên Học Nhi của bộ Luận Ngữ, có ư nghĩa là khi cha mẹ đă khuất, con cái sẽ chôn cất, ma chay cẩn thận, cung kính. Đấy là “thận chung”. Đối với ân của tổ tiên, ông bà, cha mẹ, con cháu luôn tưởng nhớ, sống sao cho xứng đáng với họ. Đấy là “truy viễn”.